อุทุมพรชาดก

อุทุมพรชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงยกขึ้นมาเพื่อสั่งสอนภิกษุรูปหนึ่งที่ถูกเพื่อนภิกษุอาคันตุกะออกอุบายหลอกลวงเพื่อยึดวิหารและยุยงให้ชาวบ้านเข้าใจผิด จนภิกษุเจ้าถิ่นต้องได้รับความลำบาก พระพุทธองค์จึงตรัสถึงเรื่องราวในอดีตชาติเพื่อให้เห็นถึงพฤติกรรมของการเอารัดเอาเปรียบและการรู้เท่าทันกลอุบายของผู้อื่น

ในอดีตกาล มีลิงเล็กตัวหนึ่งอาศัยอยู่ในซอกเขาที่แห้งสนิทในช่วงฤดูฝน ต่อมามีลิงใหญ่ตัวหนึ่งที่เปียกปอนและหนาวเหน็บอยากยึดที่พักนั้น จึงออกอุบายล่อลวงลิงเล็กด้วยการโกหกว่ามีผลไม้สุกมากมายในป่าให้ไปกิน ลิงเล็กหลงเชื่อจึงออกไปหาผลไม้แต่กลับไม่พบอะไรเลย เมื่อกลับมาจึงพบว่าลิงใหญ่ได้ยึดซอกเขาไปเสียแล้ว ลิงเล็กจึงแก้เผ็ดด้วยการแกล้งทำเป็นว่าตนเองก็อิ่มหนำสำราญจากการกินผลไม้มาเช่นกัน ลิงใหญ่ได้ฟังดังนั้นจึงตระหนักได้ว่าตนเองไม่สามารถหลอกลิงที่ฉลาดหรือรู้ทันได้อีกต่อไป และในที่สุดลิงเล็กก็ได้ที่พักของตนคืนมา

• บทเรียนเรื่องเล่ห์เหลี่ยม: การมุ่งหวังแย่งชิงที่อยู่หรือผลประโยชน์ผู้อื่นด้วยการโกหกเป็นพฤติกรรมของผู้ที่ขาดความซื่อตรง ซึ่งสุดท้ายแล้วย่อมไม่สามารถปิดบังความจริงได้ตลอดไป
• การรู้เท่าทัน: ผู้ที่มีสติย่อมไม่ตกเป็นเหยื่อของการชักจูงหรือคำลวงของคนพาล การหมั่นสังเกตและพิจารณาเหตุผลก่อนเชื่อถือผู้อื่นเป็นเกราะป้องกันตนเองที่ดีที่สุด
• ความเห็นอกเห็นใจ: การฉ้อโกงเพื่อความสุขส่วนตนสร้างความเดือดร้อนให้ผู้อื่น ซึ่งเป็นที่มาของความแตกแยกและความเสื่อมเสียทั้งทางโลกและทางธรรม

บทสรุปของชาดกเรื่องนี้ พระพุทธองค์ทรงแสดงว่า ลิงเล็กในอดีตคือภิกษุเจ้าถิ่น ลิงใหญ่คือภิกษุอาคันตุกะที่ไร้ศีลธรรม และรุกขเทวดาผู้เห็นเหตุการณ์คือพระองค์เอง การที่พระพุทธองค์ทรงยกเรื่องนี้มาสอน เพื่อชี้ให้เห็นว่าผู้ที่เป็นสมณะควรมีความซื่อสัตย์ เอื้อเฟื้อ และไม่ควรเบียดเบียนผู้อื่นด้วยอุบายลวงเช่นนี้