โกมาริยปุตตชาดก

โกมาริยปุตตชาดก เป็นชาดกที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติภิกษุผู้มีปกติมักคะนอง เล่นสนุกสนาน ไม่สำรวมระวัง และละเลยการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน โดยทรงยกเรื่องราวในอดีตมาเป็นอุทาหรณ์สอนใจ

เนื้อหาโดยสรุปมีดังนี้:

• ที่มาของเรื่อง: พระศาสดาทรงปรารภภิกษุกลุ่มหนึ่งที่มักรวมตัวกันส่งเสียงดังและเล่นคะนองในปราสาทชั้นล่างของวัดบุพพาราม พระพุทธองค์จึงให้พระมหาโมคคัลลานะแสดงฤทธิ์ทำปราสาทให้สั่นสะเทือนเพื่อเตือนสติให้เกิดความสังเวช
• เรื่องในอดีต: ในอดีตกาล มีคณะดาบสผู้มักเล่นคะนองอาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์ โดยมีลิงตัวหนึ่งเลียนแบบพฤติกรรมเล่นซนตามดาบสเหล่านั้น ต่อมาพระโพธิสัตว์ในชื่อ โกมาริยบุตร ได้เข้ามาอาศัยในอาศรมนั้นและให้โอวาทแก่ลิงจนลิงกลับตัวเป็นสัตว์ที่มีศีลและมีมารยาทดีงาม
• บทเรียนสำคัญ: เมื่อคณะดาบสกลับมาและพยายามชักชวนลิงให้กลับมาเล่นคะนองเหมือนก่อน ลิงได้ปฏิเสธและกล่าวว่าตนได้ฟังธรรมจากโกมาริยบุตรและได้ฝึกฌานแล้ว ดาบสเหล่านั้นจึงโต้กลับด้วยการเปรียบเปรยว่า "พืชที่หว่านบนแผ่นหินย่อมไม่งอกงามฉันใด" การที่ลิงเป็นสัตว์เดรัจฉานย่อมไม่อาจบรรลุฌานได้จริง เป็นเพียงความรู้ที่ได้รับฟังมาแต่ไม่อาจทำได้ถึงธรรมะชั้นสูง

คำสอนหลัก: ชาดกนี้สอนให้เห็นว่าบรรพชิตควรละเว้นจาก "ความคะนอง" และการเล่นหัว ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติธรรม นอกจากนี้ยังเป็นการเตือนให้รู้ว่าการฟังธรรมอย่างเดียวนั้นไม่เพียงพอ หากปราศจากการปฏิบัติที่ถูกวิธีและเหมาะสมกับฐานะหรือความสามารถของตน ย่อมไม่เกิดผลในทางปฏิบัติอย่างแท้จริง พระศาสดาทรงสรุปว่า ดาบสผู้คะนองเหล่านั้นในอดีต คือภิกษุกลุ่มที่มักเล่นคะนองในปัจจุบัน ส่วนโกมาริยบุตร คือพระองค์นั่นเอง