ชวสกุณชาดก

ชวสกุณชาดก เป็นชาดกที่สอนเรื่องความกตัญญูและการคบหาสมาคม โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับนกหัวขวาน (พระโพธิสัตว์) ที่ได้ช่วยเหลือราชสีห์ (พระเทวทัต) ด้วยการนำกระดูกที่ติดคอออกให้ ราชสีห์จึงรอดพ้นจากความตาย ต่อมาเมื่อนกหัวขวานมาทวงถามถึงน้ำใจและการตอบแทน ราชสีห์กลับแสดงท่าทีว่าการที่ปล่อยให้รอดชีวิตออกมาได้นั้นถือเป็นคุณมากแล้ว ไม่คิดจะตอบแทนบุญคุณใดๆ เพิ่มเติม ทำให้นกหัวขวานตระหนักได้ถึงนิสัยอกตัญญูของราชสีห์ จึงตัดสินใจบินหนีไปและกล่าวเตือนถึงโทษของการคบคนพาล

คำสอนสำคัญจากชาดก:

• ความกตัญญูเป็นเครื่องหมายของคนดี: ผู้ใดไม่รู้คุณที่ผู้อื่นทำไว้ ไม่คิดทำคุณให้ใคร และไม่ตอบแทนบุญคุณ ผู้นั้นย่อมเป็นคนน่าติเตียน
• ลักษณะของคนพาลที่ควรหลีกเลี่ยง: คนที่ไม่ยอมรับมิตรธรรมด้วยการเห็นคุณค่าของอุปการคุณที่ทำต่อหน้า บัณฑิตไม่ควรเสียเวลาไปโกรธเคืองหรือด่าทอ แต่ควรค่อยๆ ปลีกตัวออกห่างจากบุคคลนั้น
• โทษของการคบคนอกตัญญู: การคบหาสมาคมกับผู้ที่ไร้ความกตัญญูย่อมนำมาซึ่งความเสียประโยชน์และไม่ก่อให้เกิดมิตรภาพที่แท้จริง

บทสรุปของเรื่องนี้ พระพุทธเจ้า ทรงแสดงให้เห็นว่าความอกตัญญูเป็นนิสัยที่ติดตัวมาของพระเทวทัตตั้งแต่อดีตชาติ การรักษาตนให้ห่างไกลจากคนที่ไม่เห็นคุณค่าของความดีจึงเป็นแนวทางที่บัณฑิตพึงปฏิบัติ เพื่อป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการอยู่ร่วมกับคนพาล