สัยหชาดก

สัยหชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติภิกษุรูปหนึ่งที่เกิดความกระสันอยากสึกเพราะหลงใหลในกามคุณ โดยทรงยกเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์มาเป็นแบบอย่าง เพื่อให้เห็นถึงคุณค่าของการครองเพศบรรพชิตและการละทิ้งยศถาบรรดาศักดิ์เพื่อความหลุดพ้น

ในอดีต พระโพธิสัตว์เกิดเป็นบุตรของปุโรหิตและเป็นสหายสนิทของพระราชากุมาร เมื่อพระราชากุมารขึ้นครองราชย์ ได้พยายามทูลเชิญพระโพธิสัตว์ผู้ซึ่งออกบวชเป็นฤๅษีให้กลับมาครองตำแหน่งปุโรหิต โดยส่ง สัยหอำมาตย์ ไปเป็นผู้เจรจา แต่พระโพธิสัตว์ปฏิเสธคำชวนนั้นอย่างเด็ดขาด โดยทรงแสดงธรรมแก่สัยหอำมาตย์ว่า การได้มาซึ่งยศ ทรัพย์ หรือตำแหน่งที่ต้องแลกด้วยการทำตนให้ตกต่ำหรือการประพฤติที่ไม่เป็นธรรมนั้นเป็นสิ่งน่าตำหนิ และการดำรงชีวิตแบบบรรพชิตที่ถือภาชนะเที่ยวภิกขาจารโดยไม่เบียดเบียนผู้อื่นนั้น ประเสริฐกว่าการครองราชสมบัติอันยิ่งใหญ่เสียอีก

คำสอนหลักของชาดกเรื่องนี้ประกอบด้วย:

• การเห็นโทษในกามคุณ: ยศถาบรรดาศักดิ์และทรัพย์สมบัติเป็นเพียงสิ่งภายนอกที่อาจนำมาซึ่งความเสื่อมเสียและการเบียดเบียนผู้อื่นได้
• ความประเสริฐของการบวช: ชีวิตที่ปราศจากเรือน (อนาคาริยธรรม) การเลี้ยงชีวิตด้วยความสุจริต และการไม่เบียดเบียนผู้อื่น คือวิถีแห่งความสงบที่แท้จริง
• ความเด็ดเดี่ยวในทางธรรม: บัณฑิตย่อมไม่หวนกลับไปสู่กิเลสที่ตนละทิ้งไปแล้ว เปรียบเสมือนก้อนน้ำลายที่ถ่มแล้วย่อมไม่กลับกลืนกิน

ในตอนท้าย พระศาสดาทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พระราชาในครั้งนั้นคือพระอานนท์ สัยหอำมาตย์คือพระสารีบุตร และตัวพระโพธิสัตว์คือพระพุทธองค์เอง การแสดงธรรมครั้งนี้ทำให้ภิกษุผู้กระสันจะสึกได้บรรลุโสดาปัตติผลและยินดีในสมณธรรมต่อไป