เหตุสูตร

เหตุสูตร (SN 24.7) ในพระไตรปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค ทิฏฐิสังยุต เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระนครสาวัตถี เพื่อชี้แจงถึงที่มาแห่งมิจฉาทิฏฐิที่ว่า "สัตว์ทั้งหลายไม่มีเหตุ ไม่มีปัจจัย ย่อมเศร้าหมองเอง และบริสุทธิ์เอง" ซึ่งเป็นทิฏฐิปฏิเสธเหตุและปัจจัย หรือที่เรียกว่า อเหตุกทิฏฐิ

พระพุทธองค์ตรัสถามว่า เมื่อสิ่งใดมีอยู่ เพราะถือมั่นสิ่งใด ยึดมั่นสิ่งใด จึงเกิดทิฏฐิเช่นนั้นขึ้นมา พระองค์ทรงแสดงว่า เมื่อรูป (กาย) เวทนา (ความรู้สึก) สัญญา (ความจำ) สังขาร (ความคิดปรุงแต่ง) และวิญญาณ (ความรู้แจ้งอารมณ์) มีอยู่ เพราะยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ ๕ เหล่านี้ ทิฏฐิที่ปฏิเสธเหตุและปัจจัยจึงเกิดขึ้น

พระผู้มีพระภาคทรงชี้ให้เห็นว่า ขันธ์ ๕ ทั้งหมดนี้ ไม่ว่าจะเป็นรูป เวทนา สัญญา สังขาร หรือวิญญาณ ล้วนเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา พระองค์ตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า เมื่อไม่ยึดมั่นสิ่งที่ไมเที่ยง เป็นทุกข์ และมีความแปรปรวนไป ทิฏฐิเช่นนั้นจะเกิดขึ้นได้หรือไม่ ซึ่งภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า "ไม่เกิด"

การที่พระอริยสาวกละความสงสัยในฐานะทั้ง ๖ นี้ได้ และละความสงสัยในทุกข์ เหตุเกิดแห่งทุกข์ ความดับทุกข์ และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ได้ ท่านผู้นั้นเรียกว่าพระอริยสาวกผู้เป็นพระโสดาบัน ไม่ต้องไปสู่อบายภูมิ มีอันจะตรัสรู้เป็นธรรมดา เหตุสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเข้าใจไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) ของขันธ์ ๕ เพื่อละการยึดมั่นถือมั่นและนำไปสู่การบรรลุธรรม