กาฬพาหุชาดก

กาฬพาหุชาดก เป็นชาดกที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเพื่อเตือนสติพระเทวทัตผู้เสื่อมจากลาภสักการะ โดยมีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับความไม่เที่ยงของโลกธรรมและการรู้จักวางใจให้เป็นปกติท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง

ในอดีตชาติ พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นวานรเผือกชื่อ ราธะ อาศัยอยู่ในราชสำนักของพระเจ้าพาราณสีร่วมกับน้องชายชื่อ โปฏฐปาทะ ทั้งคู่ได้รับความรักใคร่และอาหารอย่างดีจากพระราชา ต่อมามีลิงชื่อ กาฬพาหุ เข้ามาอยู่ใหม่และได้รับความโปรดปรานมากกว่า ทำให้โปฏฐปาทะเกิดความริษยาและต้องการจะหนีเข้าป่าเพราะทนไม่ได้ที่ลาภยศลดน้อยลง แต่พระโพธิสัตว์ได้สอนธรรมะเพื่อเตือนสติว่า "โลกธรรมเป็นของไม่เที่ยง" การมีลาภหรือเสื่อมลาภเป็นเรื่องปกติ ไม่ควรเศร้าโศกเสียใจกับสิ่งที่ผ่านไป

ต่อมาลิงกาฬพาหุได้แสดงนิสัยก้าวร้าวด้วยการกระดิกหูและกลอกตาหลอกล่อพระราชกุมารจนหวาดกลัว ส่งผลให้พระราชาสั่งขับไล่มันออกจากราชสำนัก วานรทั้งสองจึงได้รับลาภสักการะคืนตามเดิม ในตอนท้ายพระพุทธเจ้าทรงประชุมชาดกโดยสรุปว่า ลิงกาฬพาหุคือพระเทวทัต โปฏฐปาทะคือพระอานนท์ และพระโพธิสัตว์คือพระองค์เอง

ข้อคิดและหลักธรรมจากชาดก:

• ความไม่เที่ยงของโลกธรรม 8: ลาภ ยศ นินทา สรรเสริญ สุข และทุกข์ ย่อมเปลี่ยนแปลงไปตามเหตุปัจจัย ไม่สามารถยึดมั่นถือมั่นได้
• การมีสติปัญญา: ผู้ที่เป็นบัณฑิตย่อมไม่หวั่นไหวไปกับความเสื่อมลาภ และไม่แสดงอาการริษยาผู้อื่น
• กรรมเป็นเครื่องส่งผล: ผู้ที่ประพฤติตนไม่เหมาะสม (เช่น ลิงกาฬพาหุ) ย่อมนำความเสื่อมมาสู่ตนเองในที่สุด ส่วนผู้ที่ตั้งมั่นอยู่ในความดี ย่อมได้รับผลที่ดีตอบแทน