สีลวีมังสชาดก

สีลวีมังสชาดก เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ ซึ่งในขณะนั้นดำรงตำแหน่งปุโรหิตของพระเจ้าพาราณสี เพื่อเป็นการทดลองรักษาศีลของตน พระองค์จึงทดสอบโดยการหยิบเงินก้อนเล็กน้อยจากแผ่นกระดานบัญชีเงินของทางราชการจนถูกเข้าใจผิดว่าเป็นขโมย เมื่อถูกนำตัวเข้าเฝ้าพระราชา พระองค์ได้แสดงธรรมเรื่องศีลว่าเป็นความงดงามและเป็นธรรมอันยอดเยี่ยม เปรียบได้กับงูพิษที่แม้จะมีพิษร้ายแรงแต่ก็เลือกที่จะไม่เบียดเบียนผู้อื่นเพราะตระหนักในศีลของตน ก่อนจะทูลขอพระราชานุญาตออกบวช

ระหว่างทางที่ออกบวช พระโพธิสัตว์ได้สั่งสมความเข้าใจในสัจธรรมชีวิตผ่านเหตุการณ์ต่าง ๆ จนสรุปเป็นคำสอนหลัก ดังนี้:

• คุณค่าของศีล: ศีลเป็นความงามที่เป็นเลิศที่สุดในโลก ผู้มีศีลย่อมไม่ก่อความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น
• การปล่อยวางกามคุณ: การเปรียบเปรยกามทั้งหลายเหมือนกับชิ้นเนื้อที่เหยี่ยวคาบไว้ ซึ่งเป็นเหตุให้ถูกนกตัวอื่นรุมจิกตี แต่เมื่อใดที่สละชิ้นเนื้อนั้นทิ้งไป ย่อมพ้นจากการเบียดเบียนและเป็นผู้ไม่มีความกังวล
• การละความหวัง: การได้เห็นนางปิงคลาทาสีที่เฝ้ารอคอยคนรักด้วยความหวังจนต้องทนทุกข์ตลอดคืน แต่เมื่อตัดความหวังลงได้จึงสามารถนอนหลับได้อย่างมีความสุข สอนให้รู้ว่าความไม่มีความหวัง (ในกิเลส) คือความสุข
• ความสุขจากสมาธิ: พระโพธิสัตว์ได้พบเห็นดาบสผู้บำเพ็ญสมาธิ จึงตระหนักว่าไม่มีความสุขใดในโลกนี้หรือโลกหน้าจะเหนือไปกว่าสมาธิ เพราะผู้มีจิตตั้งมั่นย่อมไม่เบียดเบียนทั้งตนเองและผู้อื่น

ท้ายที่สุด พระโพธิสัตว์ได้บำเพ็ญเพียรจนสำเร็จฌานและอภิญญา เมื่อสิ้นชีพได้ไปบังเกิดในพรหมโลก โดยพระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ดาบสในเรื่องนั้นก็คือพระองค์ในอดีตชาตินั่นเอง