ทสุตตรสูตร

ทสุตตรสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๓๔ และเป็นพระสูตรสุดท้ายในทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ซึ่งพระสารีบุตรได้แสดงธรรมแก่ภิกษุ ๕๐๐ รูป ณ ฝั่งสระโบกขรณีชื่อคัคครา เขตนครจัมปา

หัวใจสำคัญของทสุตตรสูตรคือการนำเสนอหลักธรรมหมวด ๑ ถึงหมวด ๑๐ เพื่อการบรรลุพระนิพพานและพ้นจากทุกข์ทั้งปวง โดยแบ่งธรรมเป็น ๑๐ หมวดย่อยในแต่ละจำนวน ได้แก่ ธรรมที่มีอุปการะมาก, ธรรมที่ควรให้เจริญ, ธรรมที่ควรกำหนดรู้, ธรรมที่ควรละ, ธรรมที่เป็นไปในส่วนข้างเสื่อม, ธรรมที่เป็นไปในส่วนข้างวิเศษ, ธรรมที่แทงตลอดได้ยาก, ธรรมที่ควรให้บังเกิดขึ้น, ธรรมที่ควรรู้ยิ่ง, และธรรมที่ควรทำให้แจ้ง

ตัวอย่างของหลักธรรมเหล่านี้ได้แก่ ธรรมหมวด ๑ คือ ความไม่ประมาทในกุศลธรรมเป็นธรรมมีอุปการะมาก, กายคตาสติเป็นธรรมที่ควรเจริญ, อัสมิมานะเป็นธรรมที่ควรละ, การกระทำไว้ในใจโดยไม่แยบคายเป็นธรรมที่เป็นไปในส่วนข้างเสื่อม, สัตว์ทั้งปวงมีอาหารเป็นที่ตั้งเป็นธรรมที่ควรรู้ยิ่ง, และเจโตวิมุตติอันไม่กำเริบเป็นธรรมที่ควรทำให้แจ้ง

ในธรรมหมวด ๒ เช่น สติและสัมปชัญญะเป็นธรรมมีอุปการะมาก, สมถะและวิปัสสนาเป็นธรรมที่ควรเจริญ, อวิชชาและภวตัณหาเป็นธรรมที่ควรละ สำหรับธรรมหมวด ๔ เช่น สติปัฏฐาน ๔ เป็นธรรมที่ควรเจริญ, อริยสัจ ๔ เป็นธรรมที่ควรรู้ยิ่ง, และสามัญญผล ๔ (โสดาปัตติผล, สกทาคามิผล, อนาคามิผล, อรหัตตผล) เป็นธรรมที่ควรทำให้แจ้ง

พระสูตรนี้จึงเป็นบทสรุปแนวทางปฏิบัติที่ละเอียดครอบคลุม ตั้งแต่ระดับพื้นฐานไปจนถึงระดับสูงสุด เพื่อนำผู้ปฏิบัติไปสู่การหลุดพ้นจากกิเลสเครื่องร้อยรัดและบรรลุเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา