ฆฏชาดก

ฆฏชาดก (ธังกชาดก) เป็นพระชาดกที่แสดงถึงคุณค่าของการมีสติปัญญาและความสงบใจ ไม่หวั่นไหวไปตามความทุกข์โศก โดยมีเหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อพระเจ้าธังกราชทรงจับกุมพระเจ้าฆฏราช (พระโพธิสัตว์) และขังไว้ในเรือนจำ แต่พระโพธิสัตว์กลับมีสีหน้าผ่องใสและสามารถบรรลุฌานสมาบัติได้ ทำให้พระเจ้าธังกราชเกิดความสงสัยและตรัสถามถึงเหตุผลที่ไม่ยอมเศร้าโศกเหมือนคนทั่วไป

พระโพธิสัตว์ได้แสดงธรรมโดยทรงอธิบายหลักธรรมสำคัญผ่านคาถาชาดก สรุปได้ดังนี้

• ความโศกไร้ประโยชน์: ความเศร้าโศกไม่สามารถนำสิ่งที่ล่วงลับไปแล้วกลับคืนมาได้ และไม่สามารถสร้างความสุขในอนาคตได้ การจมอยู่กับความเศร้าจึงมีแต่จะทำให้ร่างกายซูบผอม จิตใจกระวนกระวาย และทำให้ศัตรูมีความยินดี
• การพึ่งพาตนเอง: ความสุขที่แท้จริงเกิดจากการฝึกฝนตนเองให้เข้าถึงความสงบทางใจ (เช่น การได้พบเห็นบทฌาน) มากกว่าการพึ่งพาสมบัติในแผ่นดินหรือการพึ่งพาสหายอื่น เพราะบุคคลสามารถสร้างความสุขที่ประเสริฐได้ด้วยตนเอง

จากพระธรรมเทศนานี้ พระเจ้าธังกราชทรงเกิดความเลื่อมใสและขอขมา พร้อมทั้งคืนราชสมบัติให้แก่พระเจ้าฆฏราช ฝ่ายพระโพธิสัตว์เมื่อได้ราชสมบัติคืนก็สละให้อำมาตย์แล้วออกบวชเป็นฤาษี บำเพ็ญฌานจนได้ไปสู่พรหมโลก ในตอนท้ายพระพุทธองค์ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่าพระเจ้าธังกราชในครั้งนั้นคือ พระอานนท์ ส่วนพระเจ้าฆฏราชคือ พระองค์เอง