จูฬธัมมปาลชาดก

จูฬธัมมปาลชาดก เป็นชาดกในขุททกนิกาย ที่แสดงถึงความรักอันยิ่งใหญ่ของมารดาและการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ ตลอดจนผลกรรมอันหนักหน่วงของผู้ประทุษร้ายต่อผู้บริสุทธิ์ โดยมีใจความสำคัญสรุปได้ดังนี้

• เหตุแห่งการแสดงธรรม: พระพุทธองค์ทรงปรารภความพยายามของพระเทวทัตที่ทรงมุ่งร้ายและพยายามปลงพระชนม์พระองค์ในอดีตชาติและปัจจุบันชาติ จึงทรงนำเรื่องราวในอดีตมาแสดงให้ภิกษุทั้งหลายฟัง
• เรื่องราวในอดีต: พระเจ้ามหาปตาปะแห่งนครพาราณสีทรงกริ้วพระนางจันทาเทวีอัครมเหสี ที่ไม่เสด็จลุกขึ้นรับเสด็จขณะทรงอุ้มพระราชกุมารนามว่า "ธรรมปาละ" (พระโพธิสัตว์ ซึ่งมีพระชนมายุเพียง ๗ เดือน) ด้วยความหลงใหลในโอรส พระราชาจึงทรงสั่งให้เพชฌฆาตนำพระกุมารมาตัดมือ ตัดเท้า ตัดศีรษะ และลงกรรมกรณ์ด้วยวิธีอันโหดร้าย (อสิมาลกะ) แม้พระนางจันทาเทวีจะทูลขอรับโทษแทนและรำพันด้วยความโศกเศร้า พระราชาก็หาได้ทรงยับยั้งไม่
• จุดจบและผลกรรม: ด้วยความโศกเศร้าอย่างรุนแรง พระนางจันทาเทวีจึงสิ้นพระชนม์ลง ณ ที่นั้น ส่วนพระเจ้ามหาปตาปะผู้ทำบาปกรรมอันหนักหน่วง แผ่นดินก็ไม่สามารถรองรับได้ จึงแยกออกและเปลวไฟจากอเวจีมหานรกได้มาหอบเอาพระองค์ลงไปรับกรรมในนรก
• การประชุมชาดก: พระศาสดาได้ทรงสรุปว่า พระเจ้ามหาปตาปะในครั้งนั้นได้มาเป็นพระเทวทัต พระนางจันทาเทวีได้มาเป็นพระมหาปชาบดีโคตมี และธรรมปาลกุมารผู้ทรงบำเพ็ญขันติและเมตตาจิตอย่างยิ่งยวด ได้มาเป็นองค์พระตถาคตเจ้าในปัจจุบัน

คำสอนหลัก: ชาดกเรื่องนี้สอนให้เห็นถึงโทษภัยของความโกรธ ความริษยา และการใช้อำนาจตามอเภอใจซึ่งนำไปสู่นรกภูมิ อีกทั้งยังยกย่องความอดทนอดกลั้น (ขันติ) และความมีเมตตา แม้ในยามเผชิญกับความทุกข์เวทนาอันแสนสาหัส