ปลาสชาดก

ปลาสชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดง ณ พระวิหารเชตวัน เพื่อทรงปรารภการข่มกิเลส โดยทรงนำเรื่องในอดีตกาลมาสาธกเตือนใจภิกษุทั้งหลายว่า สิ่งที่ควรรังเกียจควรต้องรีบกำจัดเสียแต่ต้น เหมือนดังเรื่องราวของรุกขเทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นทองหลางกับต้นไทร

เนื้อหาในชาดกกล่าวถึง พระโพธิสัตว์ ซึ่งเสวยพระชาติเป็นพญาหงส์ทอง ได้อาศัยพักพิงและมีความคุ้นเคยกับเทวดาผู้สิง ณ ต้นทองหลาง ต่อมามีนิกกินผลไทรสุกแล้วถ่ายมูลไว้ที่ค่างกิ่งของต้นทองหลาง จนกระทั่งเกิดหน่อต้นไทรเล็ก ๆ ขึ้น พระยาหงส์เห็นเข้าจึงเตือนปลาสเทวดาให้รีบถอนต้นไทรนั้นเสีย เพราะหากโตขึ้นมันจะทำลายต้นทองหลางและวิมานของเทวดา แต่ปลาสเทวดากลับไม่เชื่อฟังและคิดว่าต้นไทรจะเป็นที่พึ่งแก่ตนได้ในอนาคต พระยาหงส์จึงเตือนด้วยความหวังดีครั้งสุดท้ายก่อนจะบินหนีกลับภูเขาจิตตกูฏ และไม่กลับมาอีกเลย

กาลเวลาผ่านไป ต้นไทรเจริญเติบโตใหญ่ขึ้นจนหักรานและทำลายต้นทองหลางรวมถึงวิมานของปลาสเทวดาจนพินาศย่อยับ ในที่สุด ปลาสเทวดาจึงสำนึกได้และร่ำไห้คร่ำครวญถึงคำตักเตือนอันประเสริฐของพระยาหงส์ที่ไม่เชื่อฟังในยามที่ภัยยังเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อย

คำสอนหลักและข้อคิดจากพระสูตร:

• อันตรายแม้เพียงน้อยนิด: ไม่ควรนิ่งนอนใจต่อสิ่งที่เป็นโทษหรือกิเลส แม้จะมีเพียงเล็กน้อย เพราะอาจเติบโตขึ้นจนนำมาซึ่งความพินาศอันยิ่งใหญ่ในอนาคต
• ความเชื่อฟังผู้รู้: การไม่เชื่อฟังคำตักเตือนของผู้มีปัญญาหรือบัณฑิต ย่อมนำความทุกข์และภัยพิบัติมาสู่ตน
• การตัดไฟตั้งแต่ต้นลม: นักปราชญ์ย่อมรังเกียจความพินาศ และเพียรพยายามขจัดรากเหง้าของอันตรายเสียตั้งแต่เนิ่น ๆ