ทีฆีติโกสลชาดก

ทีฆีติโกสลชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความสำคัญของการไม่จองเวร และการรักษาโอวาทคำสอนของบิดามารดา แม้จะตกอยู่ในสถานการณ์ที่สามารถแก้แค้นผู้ที่เคยทำร้ายมารดาบิดาได้ก็ตาม พระศาสดาได้ทรงนำเรื่องนี้มาแสดงเพื่อตักเตือนภิกษุชาวเมืองโกสัมพีผู้กำลังทะเลาะทุ่มเถียงกัน ให้กลับมาประพฤติตามโอวาทและคำสอน

ใจความสำคัญและเหตุการณ์ในชาดก:

• ทีฆาวุกุมาร (พระโพธิสัตว์) ได้ทีฆ่าและจับพระเจ้าพาราณสีผู้เป็นโจรปลงพระชนม์มารดาบิดาของตน ขณะบรรทมหลับอยู่ในป่า โดยเงื้อดาบขึ้นเตรียมจะตัดเป็น 14 ท่อน
• ขณะนั้น พระกุมารทรงระลึกถึงโอวาทของบิดาและมารดาได้ว่า "เวรย่อมไม่ระงับด้วยเวร แต่ย่อมระงับได้ด้วยความไม่มีเวร" จึงยับยั้งชั่งใจและไม่ยอมทำลายโอวาทนั้น แม้จะต้องแลกด้วยชีวิตก็ตาม
• พระกุมารได้สนทนากับพระราชา โดยชี้ให้เห็นว่าในยามใกล้ตายหรือยามวิกฤต ทรัพย์สินเงินทองไม่สามารถช่วยอะไรได้ มีเพียง สุจริตและวาจาสุภาษิต (โอวาทของบิดามารดา) เท่านั้นที่เป็นที่พึ่งและยิ่งใหญ่กว่าทรัพย์
• ท้ายที่สุด พระกุมารได้วางดาบและบอกให้พระราชากระทำตามอัธยาศัย ฝ่ายพระราชาทรงซาบซึ้งในความเมตตา จึงทรงอภิเษกสมรสพระธิดาให้ และคืนราชสมบัติให้ปกครองร่วมกัน

คำสอนหลักของพระสูตร:

• การผูกเวร เช่น การคิดว่า "คนนี้ได้ด่าเรา ฆ่าเรา ชนะเรา หรือลักของ ๆ เรา" จะทำให้เวรไม่มีวันสงบ
• การไม่ผูกเวรและการให้อภัยเท่านั้นที่จะทำให้เวรระงับลงได้ ซึ่งถือเป็น ธรรมที่เป็นของเก่า (สภาวะที่เป็นไปตลอดกาลนาน)
• ความกตัญญูและการยึดมั่นปฏิบัติตามโอวาทคำสอนของบัณฑิตและบิดามารดา เป็นเครื่องคุ้มครองชีวิตและนำมาซึ่งความสงบสุขที่แท้จริง