กุกกุฏชาดก

กุกกุฏชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้กระสันจะสึกเพราะหลงใหลในรูปสมบัติของสตรี โดยทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกเตือนใจว่า สตรีผู้มีมารยาอาจลวงบุรุษให้ถึงความพินาศ ได้ เปรียบเสมือนนางแมวที่พยายามหลอกล่อพญาไก่เพื่อให้ตกเป็นเหยื่อ

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นพญาไก่ป่า มีบริวารมากมาย อาศัยอยู่ใกล้กับนางแมวเจ้าเล่ห์ตัวหนึ่ง ซึ่งมักจะแอบกินไก่ตัวอื่นเป็นอาหาร ยกเว้นพระโพธิสัตว์ที่ไม่เคยตกหลุมพราง นางแมวพยายามใช้วาจาหว่านล้อมและเสนอตัวเป็นภรรยาด้วยคำหวานและข้อเสนอต่างๆ แต่พระโพธิสัตว์มีสติปัญญา รู้เท่าทันเล่ห์เหลี่ยม จึงปฏิเสธและกล่าวเตือนสติด้วยความรู้เท่าทันว่า เนื้อกับนกย่อมร่วมกันไม่ได้ และรู้ว่านางแมวมีจิตใจมุ่งร้ายจะกินตน สุดท้ายนางแมวทนความรู้เท่าทันของพญาไก่ไม่ไหวจึงต้องหนีไป

พระศาสดาจึงทรงแสดงธรรมโดยเปรียบเทียบว่า หญิงผู้มีมารยา ย่อมชักนำบุรุษผู้ประเสริฐให้หลงใหลเหมือนนางแมวชักนำไก่ พร้อมทั้งตรัสคาถาเตือนใจว่า:

• ผู้ใดรู้ไม่เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยฉับพลัน ผู้นั้นย่อมตกอยู่ในอำนาจของศัตรูและเดือดร้อนในภายหลัง
• ผู้ใดมีสติปัญญา รู้เท่าทันเหตุการณ์ ผู้นั้นย่อมพ้นจากการเบียดเบียนของศัตรู เหมือนไก่ที่รอดพ้นจากนางแมว

ในที่สุดแห่งพระธรรมเทศนา ภิกษุผู้กระสันจะสึกได้ตั้งอยู่ในโสดาปัตติผล และพระพุทธองค์ทรงระลึกชาดกโดยสรุปว่า พญาไก่ในครั้งนั้นคือพระองค์เองในกาลก่อน