มัยหกสกุณชาดก

มัยหกสกุณชาดก เป็นชาดกที่แสดงให้เห็นถึงโทษของการมีความตระหนี่ถี่เหนียว การไม่รู้จักใช้สอยทรัพย์สมบัติของตนเอง และการไม่แบ่งปันสงเคราะห์ผู้อื่น ผ่านพุทธพจน์ที่เปรียบเทียบพฤติกรรมดังกล่าวกับ "นกมัยหกะ" ที่ส่งเสียงร้องว่า "ของกู ๆ" อยู่ที่ต้นเลียบมีผลสุก แต่กลับไม่ได้กินผลเลียบนั้น ปล่อยให้ฝูงนกอื่นมากินจนหมดไปในที่สุด

จากเนื้อหาในอรรถกถา พระศาสดาได้ทรงปรารภถึงเรื่องราวของ อาคันตุกเศรษฐี ผู้มั่งคั่งในนครสาวัตถี แต่กลับใช้ชีวิตอย่างยากจนข้นแค้น ไม่ยอมใช้สอยทรัพย์สินหรือทำบุญให้ทาน เมื่อเสียชีวิตลงด้วยความตระหนี่และขาดอปรเจตนา (เจตนาในภายหลังที่ไม่บริสุทธิ์ในการทำทานในอดีตชาติ) จึงไปเกิดในนรก และสมบัติทั้งหมดก็ตกเป็นของแผ่นดินโดยไม่มีผู้สืบมอดมรดก นอกจากนี้ ในอดีตชาติเศรษฐีผู้นี้ยังเคยทำกรรมหนักด้วยการลอบฆ่าบุตรของพี่ชายเพื่อแย่งชิงทรัพย์ ส่งผลให้ในชาตินี้ต้องไร้บุตรธิดาและไม่สามารถใช้สอยโภคทรัพย์ที่ตนหามาได้

ชาดกนี้มีข้อคิดและคำสอนสำคัญสรุปได้ดังนี้:

• โทษของความตระหนี่: การสะสมทรัพย์ไว้โดยไม่ยอมใช้สอยหรือแบ่งปันให้ใคร สุดท้ายทรัพย์นั้นก็ไม่ได้เป็นประโยชน์แก่ตนเอง และต้องตกเป็นของผู้อื่นในที่สุด
• อานิสงส์ของการทำทานที่สมบูรณ์: การทำทานให้มีผลมากและส่งผลดีในอนาคต ต้องมีความพร้อมในเจตนาทั้ง 3 กาล คือ ก่อนให้มีใจยินดี ขณะให้มีใจเลื่อมใส และหลังให้แล้วไม่นึกเสียดาย
• วิถีแห่งบัณฑิต: ผู้มีปัญญาควรใช้สอยทรัพย์สมบัติให้เป็นประโยชน์แก่ตนเอง และรู้จักสงเคราะห์ญาติมิตร พร้อมทั้งบำเพ็ญกุศล ผู้ปฏิบัติตามนี้ย่อมได้รับเกียรติในโลกนี้และไปเสวยสุขในสวรรค์