ทัฬหธัมมชาดก

ทัฬหธัมมชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงความสำคัญของความกตัญญูกตเวที และการไม่ทอดทิ้งผู้มีพระคุณในยามแก่เฒ่าหรือยามที่หมดประโยชน์ ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภเรื่องช้างพังต้นชื่อ "ภัททวดี" ของพระเจ้าอุเทน มาแสดงเป็นอุทาหรณ์เทียบเคียงกับเรื่องราวในอดีตกาล

ใจความสำคัญของชาดกนี้สรุปได้ดังนี้:

• เรื่องราวในอดีต: พระเจ้าทัฬหธรรมแห่งนครพาราณสีทรงมีช้างพังต้นชื่อ "โอฏฐิพยาธิ" ซึ่งมีความกล้าหาญในการรบและทำหน้าที่ส่งสารได้อย่างรวดเร็ว พระองค์ทรงโปรดปรานและพระราชทานเครื่องอลังการรวมถึงการบำรุงอย่างดี แต่เมื่อช้างพังแก่และหมดกำลังลง พระองค์กลับทรงริบรัดยศและนำไปให้ช่างหม้อใช้ขนมูลสัตว์
• การช่วยเหลือของพระโพธิสัตว์: เมื่อช้างพังได้รับความลำบาก จึงเดินทางไปหาพระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นมหาดเล็กผู้รู้คุณในอดีต เพื่อขอให้ช่วยเหลือ พระโพธิสัตว์จึงเข้าเฝ้าพระราชาและแสดงธรรมโอวาทเตือนสติเกี่ยวกับการตอบแทนบุญคุณ
• คำสอนและผลลัพธ์: พระเจ้าทัฬหธรรมทรงได้สติและนำช้างพังกลับมาตั้งไว้ในยศเดิม พร้อมทั้งทรงบำเพ็ญกุศลจนมีสวรรค์เป็นที่ไปในเบื้องหน้า

คำสอนหลัก: พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า บุคคลผู้ทำความดีและช่วยเหลือผู้อื่นสำเร็จประโยชน์แล้ว ควรเป็นผู้รู้คุณและไม่ทอดทรรศน์ผู้มีอุปการคุณในยามชรา เพราะผู้ที่มีความกตัญญูย่อมเจริญรุ่งเรืองและมีความสุขในสวรรค์ตลอดกาลนาน ส่วนคนโง่ที่ทอดทิ้งผู้มีพระคุณย่อมเสื่อมสลายจากประโยชน์ทั้งปวง