ธูมการิชาดก

ธูมการิชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการละเลยคนเก่าแก่และให้ความสำคัญกับคนใหม่มากจนเกินไป ซึ่งนับเป็นอุทาหรณ์สอนใจผู้ปกครองและบุคคลทั่วไปในการบริหารจัดการความสัมพันธ์

มูลเหตุแห่งการตรัสชาดกนี้ พระศาสดาทรงปรารภเหตุการณ์ที่พระเจ้าโกศลและพระเจ้าธนญชัยโกรัพยะทรงพ่ายแพ้ในการสงคราม เนื่องจากไม่ทรงสงเคราะห์ทหารเก่า แต่กลับไปให้ความสำคัญและยกย่องทหารใหม่ที่เป็นแขก ทำให้ทหารทั้งสองฝ่ายต่างเกี่ยงกันรบจนพ่ายแพ้ พระราชาทั้งสองจึงเสด็จมาทูลถามวิธูรบัณฑิต (และพระพุทธองค์) ถึงสาเหตุแห่งความพ่ายแพ้นั้น

เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจ พระโพธิสัตว์จึงได้ยกเรื่องเล่าของ พราหมณ์ธูมการี ผู้เลี้ยงแพะในป่า วันหนึ่งพราหมณ์ได้พบชะมดที่มีความสวยงามเข้ามาอาศัยควันไฟหลบยุงในช่วงฤดูฝน พราหมณ์กลับไปหลงใหลและเอาใจใส่แต่ฝูงชะมด จนละเลยไม่ดูแลฝูงแพะของตน เมื่อถึงฤดูสารท ชะมดก็พากันหนีกลับสู่ป่าธรรมชาติ ส่วนแพะก็ล้มหายตายจากและสูญหายไปจนหมดสิ้น ทำให้พราหมณ์ธูมการีต้องทนทุกข์ทรมาน ซูบผอม และตรอมใจตายเพราะความเศร้าโศกที่ได้ใหม่แล้วลืมเก่า

หมวดหมู่คำสอนสำคัญในชาดก:

• การไม่ทอดทิ้งผู้มีพระคุณหรือคนใกล้ชิด: ไม่ควรละทิ้งบริวารเก่าแก่หรือผู้ที่เคยร่วมทุกข์ร่วมสุขกันมาเพื่อเห็นแก่คนมาใหม่
• ความพอดีในการต้อนรับขับสู้: การสงเคราะห์อาคันตุกะเป็นสิ่งที่ดี แต่ต้องไม่เบียดเบียนหรือละเลยคนในปกครองของตนเอง
• โทษของความหลงใหล: การลุ่มหลงสิ่งใหม่จนขาดสติย่อมนำมาซึ่งความพินาศและความเศร้าโศกเสียใจในภายหลัง

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พระเจ้าปเสนทิโกศลคือพราหมณ์ธูมการีในอดีต พระเจ้าอานนท์คือพระเจ้าโกรัพยะ และพระองค์เองคือวิธูรบัณฑิตผู้ให้คำแนะนำอันเป็นประโยชน์