โกฏสิมพลิชาดก

โกฏสิมพลิชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงการมองการณ์ไกลและการระมัดระวังภัยที่ยังมาไม่ถึง โดยมีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงเรื่องนี้ ณ พระวิหารเชตวัน เพื่อปรารภการข่มกิเลสของภิกษุประมาณ 500 รูปที่ถูกกามวิตกครอบงำ

เนื้อเรื่องย่อในอดีต: พระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติ ณ นครพาราณสี พระโพธิสัตว์เสวยพระชาติเป็นรุกขเทวดา สิงสถิตอยู่ ณ ต้นงิ้วใหญ่ (โกฏสิมพลิ) วันหนึ่ง พญาครุฑจับพญาญากราชยาวพันวามาฉีกเนื้อกินบนต้นงิ้ว และได้ทิ้งต้นนิโครธที่พญานาคใช้รัดไว้ลงบนกิ่งงิ้ว พร้อมทั้งมีนกตัวเมียมาอาศัยอยู่ รุกขเทวดากลัวว่ามูลนกจะทำให้เมล็ดไทรเจริญเติบโตจนทำลายวิมานและต้นงิ้วของตน จึงเกิดอาการสั่นสะท้านด้วยความกลัวภัยในอนาคต พญาครุฑจึงถามถึงสาเหตุ รุกขเทวดาจึงอธิบายว่านกและต้นไม้เล็กๆ เหล่านี้จะเจริญเติบโตจนทำลายต้นไม้ใหญ่ในที่สุด พญาครุฑจึงเข้าใจและใช้อานุภาพไล่นกนั้นไป

คำสอนหลักและข้อคิดจากชาดก:

• การระวังภัยล่วงหน้า: ธีรชนหรือผู้มีปัญญาควรระแวงและระวังภัยที่ยังไม่มาถึง โดยรู้จักพิจารณาเหตุและผลทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
• การกำจัดกิเลส: เปรียบกิเลสเหมือนเมล็ดพันธุ์พืชเล็กๆ หากปล่อยไว้ไม่กำจัดตั้งแต่ต้น เมื่อเติบโตขึ้นก็จะสามารถทำลายคุณงามความดีและจิตใจของตนได้

ในตอนท้าย พระพุทธองค์ได้ทรงประชุมชาดก โดยระบุว่า พญาครุฑในครั้งนั้น คือ พระสารีบุตร ส่วน รุกขเทวดา คือ พระองค์เอง