สุมังคลชาดก

สุมังคลชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงทศพิธราชธรรมและการควบคุมพระAทัยของพระราชาในการปกครองแผ่นดิน โดยมีที่มาจากเหตุการณ์ที่พระเจ้าพรหมทัตแห่งนครพาราณสีทรงบำเพ็ญทานและอุปัฏฐากพระปัจเจกพุทธเจ้าในพระราชอุทยาน ต่อมา นายสุมังคละ คนเฝ้าสวน เข้าใจผิดคิดว่าพระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นเนื้อ จึงยิงด้วยธนูจนมรณภาพ นายสุมังคละด้วยความกลัวจึงหลบหนีไป ต่อมาเมื่อเวลาผ่านไป ๓ ปี นายสุมังคละได้กลับมาขอขมา พระราชาทรงระงับความโกรธ ไม่ทรงใช้อาชญาโดยพลการ แต่ทรงพิจารณาด้วยปัญญาและทรงให้อภัย

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธองค์ได้ตรัสสอนหลักธรรมสำคัญสำหรับผู้ปกครองและแนวปฏิบัติในการบริหารบ้านเมือง ประกอบด้วยหมวดหมู่หลักดังนี้:

• การระงับความโกรธและไม่ใช้อาชญาโดยพลพลัน: พระราชาผู้ทรงปัญญาไม่ควรด่วนลงอาชญาในขณะที่กำลังกริ้วจัด แต่ควรรอให้จิตใจสงบและพิจารณาไตร่ตรองความผิดด้วยเหตุผล
• การใช้ทศพิธราชธรรม: การปกครองแผ่นดินต้องอาศัยคุณธรรม ขันติ โสรัจจะ และสมาธิ ปราศจากอคติ และยึดมั่นในโบราณราชวัตร
• การให้อภัยและการบำบัดความเดือดร้อน: พระราชาที่ดีเปรียบเสมือนมหาเมฆที่ช่วยดับความร้อนรุ่มและบำบัดความทุกข์ยากของมหาชนให้ร่มเย็นเป็นสุข

ในบทสรุป พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า นายสุมังคละในครั้งนั้นได้มาเป็นพระอานนท์ ส่วนพระราชาในครั้งนั้นได้มาเป็นพระองค์เองในปัจจุบัน