เจติยราชชาดก

เจติยราชชาดก เป็นเรื่องราวที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภถึงพระเทวทัตตอนที่ถูกแผ่นดินสูบลงสู่อเวจีนรก โดยทรงนำเรื่องในอดีตกาลมาแสดงเป็นอุทาหรณ์สอนใจถึงโทษของการพูดเท็จ (มุสาวาท) และการทำลายธรรมะ

ใจความสำคัญของชาดกมีดังนี้:

• ตัวละครสำคัญ: พระเจ้าอุปริจรราช (หรือพระเจ้าเจติยราช) ครองราชสมบัติ ณ โสตถิยนคร ผู้มีฤทธิ์เหาะเหินเดินอากาศได้ และมีกลิ่นกายหอม แต่ได้ทำผิดสัญญาและกล่าวคำเท็จ (มุสาวาท) เพื่อช่วยโกรกลัมพกพราหมณ์ผู้เป็นสหาย โดยฝืนตั้งให้เป็นใหญ่กว่ากปิลปุโรหิตผู้เป็นพี่ชาย
• ผลกรรมของการมุสาวาท: เมื่อพระเจ้าเจติยราชทรงกล่าวคำเท็จซ้ำ ๆ ท่ามกลางประชาชน แม้จะได้รับการตักเตือนจากกปิลดาบส (พระโพธิสัตว์) แล้ว พระองค์ก็ยังดึงดันพูดโกหก ส่งผลให้ฤทธิ์ทั้ง 4 อย่างเสื่อมลง เทวดาละทิ้ง พระโอฐและพระวรกายมีกลิ่นเหม็นเน่า และในที่สุดก็ถูกแผ่นดินสูบลงสู่นรกอเวจี
• การแยกย้ายของพระราชโอรส: ภายหลังพระราชบิดาถูกธรณีสูบ พระราชโอรสทั้ง 5 องค์ไม่สามารถอาศัยอยู่ในเมืองเดิมได้ จึงได้เดินทางไปสร้างเมืองใหม่ตามคำแนะนำของพระดาบส จนเกิดเป็นเมืองต่าง ๆ เช่น หัตถิปุระ อัสสปุระ สีหปุระ อุตตรบัญชร และทัทธปุระ

คำสอนหลักของพระสูตร: พระองค์ทรงสรุปว่า บัณฑิตทั้งหลายย่อมไม่สรรเสริญฉันทาคติ (ความลำเอียงเพราะความรัก) บุคคลไม่พึงมีจิตใจที่ถูกอคติครอบงำ พึงกล่าวแต่คำสัตย์ความจริงเท่านั้น เพราะการทำลายความสัตย์และเชฏฐาปจายนธรรม (ธรรมเครื่องเคารพผู้อาวุโส) ย่อมสะท้อนกลับมาทำลายผู้ทำลายนั้นเองอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้