อินทริยชาดก

อินทริยชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการตกอยู่ในอำนาจของกิเลสและกามารมณ์ โดยมีเหตุการณ์เริ่มต้นจากภิกษุรูปหนึ่งเกิดความกระสันจะสึกเพราะติดรสอาหารของภรรยาเก่า พระศาสดาจึงทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกเพื่อตักเตือนให้มีสติ

ในอดีตกาล นารทดาบส ได้พบกับนางวรรณทาสีรูปงามที่ริมฝั่งแม่น้ำ เกิดจิตปฏิพัทธิ์จนฌานเสื่อม ซูบซีด และนอนอดอาหารอยู่หลายวัน กาฬเทวิลดาบส ผู้เป็นพี่ชายจึงได้พาคณะดาบสผู้ใหญ่ รวมถึง สรภังคดาบส (พระโพธิสัตว์) มาช่วยกันเทศนาสั่งสอน เพื่อดึงสตินารทดาบสให้กลับคืนสู่คุณธรรม

• โทษของกามและการตกเป็นทาสของอินทรีย์: บุคคลที่พ่ายแพ้ต่อกามารมณ์ย่อมได้รับความทุกข์ทรมานทั้งในปัจจุบัน (ซูบซีด เสื่อมจากความสุขที่แท้จริง) และในอนาคต (ต้องไปเกิดในอบายภูมิ)
• ความเพียรและการครองเรือน: ผู้ครองเรือนควรมีความขยันหมั่นเพียร รู้จักแบ่งปันโภคทรัพย์ให้แก่สมณพราหมณ์ ไม่มัวเมาในยศและประโยชน์ที่ได้รับ และไม่หวั่นไหวเมื่อยามเสื่อมลาภเสื่อมยศ
• คุณค่าของความอดทนและธรรมะ: บุคคลควรมีความอดทนต่อความยากลำบาก ไม่ควรละทิ้งธรรมะหรือความดีงาม ไม่ว่าจะประสบกับสถานการณ์ใดก็ตาม

นอกจากนี้ สรภังคดาบสยังได้ยกเรื่องราวของพราหมณ์มาณพผู้ทิ้งทางโลกไปใช้ชีวิตฆ่าสัตว์ตัดชีวิตในป่า จนกระทั่งผลกรรมส่งผลให้ร่างกายพิการและกลายเป็นมนุษย์เปรต มาเป็นอุทาหรณ์สอนใจถึงผลของการทำร้ายผู้อื่นเพื่อความสุขส่วนตน

เมื่อจบพระธรรมเทศนา นารทดาบสสามารถทำฌานที่เสื่อมไปให้กลับคืนมาได้ ส่วนภิกษุผู้กระสันสึกก็ได้บรรลุโสดาปัตติผลในที่สุด