โกสัมพิยชาดก

โกสัมพิยชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงปรารภเหตุการณ์ความแตกแยกของสงฆ์สาวก ณ เมืองโกสัมพี ซึ่งมีจุดเริ่มต้นจากเรื่องเล็กน้อยเกี่ยวกับการเหลือน้ำชำระอจิมะ (อุจจาระ) ไว้ในภาชนะ จนลุกลามเป็นการกล่าวหากัน ทะเลาะวิวาทกัน และแบ่งฝักแบ่งฝ่ายกระทั่งสะเทือนไปถึงคฤหัสถ์และเทวโลก แม้พระพุทธองค์จะทรงพยายามไกล่เกลี่ยถึงสามครั้งแต่ไม่เป็นผลสำเร็จ พระองค์จึงเสด็จหลีกไปประทับที่อื่นตามลำพัง

จากเหตุการณ์ดังกล่าว พระองค์ได้ตรัสแสดงธรรมเทศนาเพื่อตักเตือนภิกษุสงฆ์ โดยเน้นย้ำถึงหลักธรรมคำสอนสำคัญ ดังนี้:

• โทษของการทะเลาะวิวาท: คนพาลมักไม่รู้ตัวว่าเป็นคนพาลและมักจดจำความโกรธ (เช่น คนโน้นด่าเรา ตีเรา) ไว้ ทำให้เวรไม่ระงับ
• อานิสงส์ของการไม่จองเวร: เวรย่อมไม่ระงับด้วยเวร แต่ระงับได้ด้วยการไม่จองเวร ซึ่งเป็นธรรมโบราณที่ช่วยให้เกิดความสามัคคีแม้ในหมู่ผู้ขัดแย้ง
• การคบหาสหายและการอยู่คนเดียว: หากได้สหายที่เป็นนักปราชญ์ควรคบหาและเที่ยวไปด้วยกัน แต่หากไม่ได้ การเที่ยวไปผู้เดียวประเสริฐกว่า ดีกว่าการคบคนพาลที่ไม่ทำความดี เพื่อหลีกหนีบาปและอันตรายทั้งปวง

ในท้ายที่สุด อุบาสกชาวเมืองโกสัมพีได้คว่ำบาตรไม่ถวายบิณฑบาตแก่ภิกษุคู่กรณี ทำให้ภิกษุเหล่านั้นสำนึกผิดและเดินทางไปกราบทูลขอขมาต่อพระพุทธองค์ ณ เมืองสาวัตถี พระองค์จึงทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า พระเจ้าทีฆีติโกศลและพระราชมารดาในอดีตกาลคือพระพุทธบิดาและพุทธมารดา ส่วนทีฆาวุกุมารคือพระองค์เองในปัจจุบัน