จักกวากชาดก

จักกวากชาดก เป็นเรื่องราวที่พระพุทธองค์ทรงปรารภถึงภิกษุผู้เหลาะแหละรูปหนึ่ง ณ พระวิหารเชตวัน โดยทรงนำเรื่องในอดีตมาสาธกเตือนสติว่า ครั้งหนึ่ง พระเจ้าพรหมทัตครองราชสมบัติในนครพาราณสี มีกาตัวหนึ่งเที่ยวหากินด้วยความโลภและกินซากศพ วันหนึ่งนกกาได้เดินทางไปถึงสระปทุมและพบนกจักรพราก 2 ตัวที่มีสีกายงดงามราวกับทองคำ ทั้งที่กินเพียงสาหร่ายและน้ำเท่านั้น นกกาจึงเข้าไปสอบถามถึงเคล็ดลับเรื่องอาหาร แต่นกจักรพรากได้อธิบายสัจธรรมข้อคิดเตือนใจเกี่ยวกับที่มาของโภชนาหารและผลกรรม

ใจความสำคัญและคำสอนหลักจากชาดกเรื่องนี้ สามารถสรุปได้ดังนี้:

• ความบริสุทธิ์ของอาหาร: วรรณะและกำลังกายไม่ได้ขึ้นอยู่กับการบริโภคอาหารที่ประณีตหรือได้มาด้วยการเบียดเบียนผู้อื่น
• ผลแห่งบาปกรรม: ผู้ที่เลี้ยงชีพด้วยความทุจริต คอยฉวยโอกาสลักขโมยและเบียดเบียนผู้อื่น แม้จะได้กินอาหารที่ดีเพียงใด ภายหลังจิตใจและสภาวะตนเองย่อมติเตียน ส่งผลให้วรรณะและกำลังกายเสื่อมทรามลง
• คุณค่าของความสันโดษ: ผู้ที่บริโภคอาหารแต่น้อย ได้มาโดยชอบธรรม ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ย่อมมีความสุขุมเย็นใจ มีกำลังกายและวรรณะผ่องใสโดยไม่ต้องพึ่งพาอาหารที่ประณีต

ในตอนท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า นกกาในครั้งนั้นได้มาเป็นภิกษุเหลาะแหละในปัจจุบัน ส่วนนกจักรพรากคือพระองค์เอง การแสดงธรรมนี้ทำให้ภิกษุรูปดังกล่าวตั้งมั่นอยู่ในอนาคามิผล