โลมสกัสสปชาดก

โลมกัสสปชาดก เป็นชาดกที่แสดงให้เห็นถึงโทษของกิเลส ความโลภ และอำนาจของกามารมณ์ ตลอดจนอานุภาพของการบำเพ็ญตบะธรรมและการกลับตัวกลับใจสู่ทางที่ถูกต้อง ซึ่งพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงนำมาปรารภเพื่อตักเตือนภิกษุผู้กระสันอยากลาสิกขา

ใจความสำคัญของเรื่องสรุปได้ดังนี้:

• การทดสอบตบะ: โลมสกัสสปดาบส ผู้มีตบะกล้าจนทำให้ภพของท้าวสักกะหวั่นไหว ถูกท้าวสักกะและพระเจ้าพาราณสีวางแผนร่วมกันเพื่อทำลายตบะ ด้วยการใช้ลาภยศและพระราชธิดา (นางจันทวดี) เป็นเครื่องล่อใจ
• ความพ่ายแพ้ต่อกิเลส: เมื่อดาบสเห็นนางจันทวดี เกิดจิตปฏิพัทธ์จนเสื่อมจากฌาน ยอมละทิ้งเพศบรรพชิตและยินยอมทำพิธีบูชายัญสัตว์เพื่อจะได้อภิเษกสมรส
• การได้สติและสำนึกผิด: ขณะกำลังจะฆ่าสัตว์บูชายัญ เสียงร้องด้วยความกลัวตายของสัตว์และความสลดใจทำให้ดาบสได้สติ ตระหนักว่าตนได้ทำกรรมลามกเพราะความโลภและกามารมณ์ จึงตัดสินใจละทิ้งกามคุณทั้งปวง
• การกลับคืนสู่ธรรม: ดาบสบำเพ็ญกสิณจนได้คุณวิเศษคืนมา เหาะแสดงธรรมโปรดพระราชา แล้วกลับไปบำเพ็ญพรหมวิหารธรรมจนได้ไปเกิดในพรหมโลก

คำสอนหลัก: เรื่องนี้สอนให้เห็นว่ากิเลสและความโลภสามารถทำให้ผู้ที่มีศีลธรรมอันดีงามตกต่ำลงได้ง่าย เปรียบดังกำลังของอิฏฐารมณ์ที่แม้แต่ผู้ทรงฌานยังพ่ายแพ้ได้ แต่ความเพียรในการฝึกฝนตนเองและการกลับมาตั้งมั่นในตบะธรรมและความไม่เบียดเบียนคือหนทางอันประเสริฐที่สุด