จตุทวารชาดก

จตุทวารชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของความโลภ ความทะยานอยาก และความไม่เชื่อฟังคำสอนของบัณฑิตหรือผู้มีพระคุณ จนนำไปสู่หายนะและความทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส โดยมีเรื่องราวของ มิตตวินทุกะ บุตรชายผู้ทุศีลและไม่เชื่อฟังมารดา ผู้เคยกระทำอนันตริยกรรมด้วยการทำร้ายมารดาผู้เป็นพระโสดาบัน และหนีออกทะเลเพื่อแสวงหาทรัพย์สิน จนกระทั่งต้องไปเผชิญกับวิบากกรรมในอุสสทนรก และถูกจักรกรดพัดผันอยู่บนศีรษะ

ใจความสำคัญและคำสอนหลักจากชาดกเรื่องนี้ สามารถสรุปเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้:

• โทษของความโลภและความอยาก: ความอยากเป็นสิ่งที่มีลักษณะสูงใหญ่ไพศาล ยากที่จะทำให้เต็มได้เปรียบเสมือนห้วงมหาสมุทร ผู้ที่ตกเป็นทาสของความอยากและไม่รู้จักพอ ย่อมนำพาตนเองไปสู่ความวิบัติและความทุกข์
• ผลกรรมจากการอกตัญญู: การไม่เชื่อฟังคำตักเตือนด้วยความหวังดีของญาติผู้ใหญ่หรือผู้มีพระคุณ และการประทุษร้ายต่อมารดาผู้มีคุณ มีวิบากกรรมหนักหน่วงที่ต้องชดใช้ด้วยความทุกข์ทรมานอย่างยาวนานในนรก
• แนวทางปฏิบัติของบัณฑิต: บุคคลผู้เป็นบัณฑิตควรเป็นผู้รู้จักประมาณในการแสวงหาโภคทรัพย์โดยชอบธรรม ไม่โลภเกินความจำเป็น พึงพิจารณาการงานด้วยความรอบคอบ และประพฤติตามคำสั่งสอนของผู้เอ็นดู จึงจะพ้นจากภัยพิบัติและความทุกข์ทั้งปวง

ในบทสรุปสุดท้าย พระศาสดาได้ทรงประชุมชาดก โดยทรงชี้ว่า มิตตวินทุกะในครั้งนั้นได้มาเป็นภิกษุว่ายากในปัจจุบัน ส่วนรุกขเทวราชผู้ให้โอวาทคือพระองค์เอง