มิตตามิตตชาดก

มิตตมิตตชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงหลักธรรมเกี่ยวกับการสังเกตและจำแนกความแตกต่างระหว่าง "มิตรแท้" และ "มิตรเทียม" (คนที่ไม่ใช่มิตร) ผ่านอาการหรือพฤติกรรมรวม 32 ประการ โดยมีที่มาจากเหตุการณ์ที่พระเจ้าโกศลทรงสงสัยในพฤติกรรมของอำมาตย์ผู้ประพฤติประโยชน์ เนื่องจากถูกอำมาตย์คนอื่นยุยง พระองค์จึงเสด็จไปทูลถามพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งพระองค์ได้ทรงแสดงอดีตกาลนิทานที่พระโพธิสัตว์เคยให้คำแนะนำไว้ในเรื่องนี้

หลักธรรมคำสอนสำคัญในชาดกนี้ แบ่งลักษณะการสังเกตออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

• ลักษณะของมิตรเทียม (ผู้ที่ไม่ใช่มิตร - 16 ประการ): มีพฤติกรรมในทางตรงกันข้ามกับความเป็นเพื่อน เช่น ไม่ยิ้มแย้มแจ่มใส ไม่ร่าเริงต้อนรับ ไม่มองหน้า หรือกล่าววาจาย้อนคำ คบหาศัตรูของเพื่อนแต่ไม่คบหามิตรของเพื่อน ห้ามปรามคนที่สรรเสริญเพื่อนแต่กลับสรรเสริญคนที่ด่าเพื่อน ไม่บอกหรือปกปิดความลับ ไม่สรรเสริญการงานและปัญญาของเพื่อน ยินดีในความฉิบหายแต่ไม่ยินดีในความเจริญของเพื่อน และเมื่อได้ของอร่อยมาก็ไม่เคยนึกถึงหรือคิดช่วยเหลือเพื่อน
• ลักษณะของมิตรแท้ (ผู้ที่เป็นมิตร - 16 ประการ): มีพฤติกรรมเกื้อกูลและจริงใจ เช่น ระลึกถึงเพื่อนแม้อยู่ห่างไกล ยินดีต้อนรับด้วยความรักและวาจาอันไพเราะ คบหามิตรของเพื่อนและห้ามปรามคนที่ติเตียนเพื่อน สรรเสริญคุณความดี การงาน และปัญญาของเพื่อน บอกและช่วยปกปิดความลับ ยินดีในความเจริญและความสุขของเพื่อน พร้อมทั้งคอยช่วยเหลืออนุเคราะห์อยู่เสมอ

ในท้ายที่สุด พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ทรงประชุมชาดก โดยทรงระบุว่าพระเจ้าพรหมทัตในกาลนั้นได้มาเป็นพระอานนท์ ส่วนอำมาตย์ผู้เป็นบัณฑิตผู้ให้คำปรึกษาได้มาเป็นพระองค์เอง เพื่อสอนให้พุทธศาสนิกชนรู้จักคบหาคนดีและหลีกเลี่ยงคนที่ไม่ใช่มิตร