อัมพชาดก

อัมพชาดก ว่าด้วยเรื่องราวของมนต์ที่เสื่อมลงเนื่องจากความลบหลู่ครูอาจารย์และความอกตัญญู โดยมีเนื้อหาสรุปใจความสำคัญและข้อคิดหลักได้ดังนี้

• เรื่องย่อ: พราหมณ์กุมารผู้หนึ่งได้ไปเรียนมนต์วิเศษที่สามารถทำให้ต้นมะม่วงออกผลนอกฤดูกาลได้จากบัณฑิตผู้เป็นบุตรของคนจัณฑาล แม้จะได้รับคำเตือนว่าห้ามปกปิดชาติกำเนิดของอาจารย์ แต่มารพกลับเกิดความเย่อหยิ่งและละอายใจ เกรงว่าผู้คนจะติเตียนที่เรียนวิชาจากคนจัณฑาล จึงโกหกพระราชาว่าตนเรียนมาจากอาจารย์ทิศาปาโมกข์ ส่งผลให้มนต์วิเศษเสื่อมลงทันที เมื่อความจริงปรากฏ พระราชาจึงทรงกริ้วและขับไล่เขาออกจากเมือง เขาพยายามกลับไปขอเรียนมนต์ใหม่อีกครั้ง แต่ถูกอาจารย์ปฏิเสธเพราะความไร้สัจจะและอกตัญญู สุดท้ายเขาจึงต้องใช้ชีวิตอย่างยากลำบากและตายอย่างน่าอนาถในป่า
• การเปรียบเทียบบุคคลในอดีตชาติ: พระศาสดาทรงแสดงว่า มาณพอกตัญญูในครั้งนั้นคือพระเทวทัต พระราชาคือพระานนท์ และบุตรคนจัณฑาลผู้เป็นอาจารย์คือพระองค์เอง

คำสอนหลักของพระสูตร:

• ความเคารพยำเกรงต่อครูอาจารย์เป็นสิ่งสำคัญ การลบหลู่คุณค่าหรือปิดบังชาติกำเนิดของครูผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาถือเป็นความอกตัญญู ซึ่งนำมา
• การยกย่องผู้มีความรู้ไม่ควรดูที่ชาติกำเนิดหรือวรรณะ ดังคำสอนที่ว่า บุรุษสามารถรับน้ำหวานจากต้นไม้ใดก็ได้ และสามารถเรียนรู้ธรรมหรือความรู้ที่มีประโยชน์ได้จากบุคคลทุกชนชั้น ไม่ว่าจะเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ ไปจนถึงคนจัณฑาลหรือคนเทหยักเยื่อ
• การพูดเท็จและความเย่อหยิ่งจองหองเป็นเหตุให้ความสำเร็จและคุณงามความดีที่สั่งสมมาต้องเสื่อมสลายลง