ผันทนชาดก

ผันทนชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงโทษของการวิวาทและการจองเวร โดยมีเรื่องราวเริ่มต้นจากพระพุทธองค์ทรงปรารภการทะเลาะกันของพระญาติ ณ ฝั่งแม่น้ำโรหิณี จึงตรัสเล่าเรื่องในอดีตเกี่ยวกับหมีตัวหนึ่งที่ถูกกิ่งไม้ตะคร้อหักตกใส่คอ แม้จะเป็นอุบัติเหตุจากธรรมชาติ แต่หมีกลับโกรธแค้นรุกขเทวดาและผูกเวร ตั้งใจจะหาทางทำลายต้นตะคร้อนั้นให้ได้

ต่อมา พราหมณ์ช่างไม้เข้ามาในป่าเพื่อหาไม้ทำรถ หมีจึงแกล้งบอกให้ตัดต้นตะคร้อเพื่อเป็นการแก้แค้น รุกขเทวดาผู้สิงสถิตอยู่จึงวางอุบายซ้อนกล โดยแนะนำให้ช่างไม้ลอกหนังคอหมีไปหุ้มกงรถเพื่อให้มีความมั่นคง พร้อมทั้งยุยงให้สังหารหมีเสีย ช่างไม้จึงทำตามคำแนะนำ ทำให้ทั้งหมีและต้นตะคร้อต่างต้องตายและทำลายล้างกันและกันด้วยความอาฆาตพยาบาท

จากเรื่องราวดังกล่าว พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อสอนพุทธบริษัทและพระญาติให้ตระหนักถึงพิษภัยของการทะเลาะวิวาท โดยมีประเด็นคำสอนหลักสรุปได้ดังนี้:

• โทษของการจองเวร: การวิวาทและจองเวรกันมีแต่จะนำความทุกข์และความพินาศมาสู่กันและกัน เหมือนเรื่องราวของหมีและไม้ตะคร้อ
• การเปิดเผยความลับ: ผู้ที่วิวาทกันมักจะเปิดเผยข้อบกพร่องและเรื่องลับของกันและกัน เปรียบเสมือนนกยูงที่รำแพนหางแสดงความงามจนหมดสิ้น
• คุณ ธรรมแห่งความสามัคคี: พระพุทธเจ้าทรงสรรเสริญความสามัคคี ผู้ที่ยินดีในสามัคคีธรรมและตั้งมั่นอยู่ในสุจริตธรรม ย่อมไม่คลาดจากพระนิพพานอันเป็นแดนเกษมจากโยคะ