รุรุมิคราชชาดก

รุรุมิคราชชาดก เป็นชาดกที่แสดงถึงคุณธรรมอันประเสริฐของพญาเนื้อรุรุและความอกตัญญูของมนุษย์ผู้มีจิตใจลามก โดยมีเรื่องย่อและคติสอนใจดังนี้

ในอดีตกาล มีบุตรเศรษฐีผู้หนึ่งผลาญทรัพย์จนหมดตัวและคิดฆ่าตัวตายโดยการกระโดดน้ำ แต่ได้รับการช่วยเหลือชีวิตไว้จากพญาเนื้อรุรุ (พระโพธิสัตว์) ผู้บำเพ็ญศีลอยู่ริมฝั่งแม่น้ำคงคา แม้จะได้รับการช่วยเหลือ แต่ด้วยความโลภและเนรคุณ เมื่อทราบข่าวว่าพระเจ้าพาราณสีทรงตามหากวางทองเพื่อรักษาพระอาการประชวรของพระมเหสี บุรุษผู้นั้นจึงยอมบอกที่อยู่ของพญาเนื้อแลกกับรางวัล ต่อมาเมื่อพระราชาเสด็จมาถึงและเตรียมจะยิงพญาเนื้อ พญาเนื้อได้กล่าวเตือนสติและเปิดเผยความจริงถึงความอกตัญญูของบุรุษผู้นั้น ทำให้พระราชาทรงกริ้วและต้องการจะประหารชีวิตชายเนรคุณ แต่พญาเนื้อกลับทูลขอชีวิตไว้และให้อภัย พร้อมทั้งถวายธรรมกถาจนพระราชาทรงเลื่อมใสและประกาศให้อภัยทานแก่สรรพสัตว์ทั้งปวง

จากเรื่องนี้มีหมวดหมู่คำสอนที่สำคัญ ดังอ้างอิงจากพระชาดก:

• โทษของการคบคนชั่ว: การสมาคมกับอสัตบุรุษหรือคนเนรคุณนำความทุกข์และภัยมาให้โดยแท้ ดังสุภาษิตที่ว่า "ไม้ลอยน้ำยังดีกว่าคนบางคน" เนื่องจากท่อนไม้ยังเป็นประโยชน์ได้ แต่คนอกตัญญูมีแต่จะล้างผลาญ
• ความกตัญญูกตเวที: เป็นเครื่องหมายของคนดี ตรงกันข้ามกับผู้ประทุษร้ายมิตรซึ่งรู้ใจได้ยากยิ่ง
• การให้อภัยและเมตตาธรรม: พญาเนื้อทรงแสดงถึงน้ำใจอันยิ่งใหญ่ด้วยการให้อภัยแก่ผู้ที่ทำร้ายตน และทรงอบรมสั่งสอนมนุษย์ด้วยทศพิธราชธรรม

ในตอนท้าย พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงประชุมชาดกโดยระบุว่า บุตรเศรษฐีผู้เนรคุณในครั้งนั้นคือ พระเทวทัต พระเจ้าพาราณสีคือ พระอานนท์ และพญาเนื้อรุรุคือ พระองค์เอง