โสณโกฬิวิสเถราปทาน

โสณโกฬิวิสเถราปทาน เป็นเรื่องราวการบำเพ็ญบารมีและผลบุญในอดีตชาติของ พระโสณโกฬิวิสะเถระ ผู้ได้รับยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเลิศในด้านการปรารภความเพียร โดยในอดีตชาติท่านได้เกิดเป็นกุลบุตรผู้มีจิตศรัทธา ได้ทำบุญด้วยการฉาบทาที่จงกรม ถวายร่มเงา และถวายภัตตาหารแด่ พระอนมทัสสีพุทธเจ้า ด้วยจิตที่เลื่อมใสยิ่ง พระพุทธองค์จึงทรงพยากรณ์ถึงผลบุญที่ท่านจะได้รับในอนาคต

ผลแห่งกรรมดีนั้นส่งผลให้ท่านเวียนว่ายในวัฏสงสารอย่างสุขสบาย ได้เสวยทิพยสมบัติในสวรรค์ ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิผู้ยิ่งใหญ่หลายครั้งหลายครา และได้รับคำพยากรณ์ถึงชาติกำเนิดในตระกูล โกลิยวงศ์ อันเนื่องมาจากเหตุการณ์ในสมัยพระเจ้าโอกกากราช กระทั่งในชาติสุดท้ายท่านได้มาเกิดเป็นบุตรเศรษฐีและได้บวชในพระพุทธศาสนาของ พระโคตมพุทธเจ้า

• การบำเพ็ญเพียร: ท่านเป็นผู้มีความเพียรอย่างยิ่งยวด แม้จะลำบากในการเดินจงกรมจนเท้าแตก แต่ก็ไม่ละความพยายามจนกระทั่งบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ผู้สิ้นอาสวะ
• การยอมรับจากพระศาสดา: พระพุทธเจ้าทรงยกย่องให้ท่านเป็น เอตทัคคะ ในด้านผู้ปรารภความเพียร (อารัทธวิริยะ)
• ผลของบุญ: การถวายทานและการมีจิตใจที่ศรัทธาในพระพุทธเจ้า นำมาซึ่งความสุขทั้งในภพภูมิของเทวดาและมนุษย์ จนถึงที่สุดคือการบรรลุพระนิพพาน

บทสรุปแห่งอัปทานนี้แสดงให้เห็นถึงวิบากแห่งกรรมดีที่ส่งผลให้ผู้ปฏิบัติมีความอดทน มีจิตตั้งมั่น และสามารถบรรลุธรรมอันสูงสุดได้ โดยพระเถระได้ยืนยันความสำเร็จของท่านว่า ภาระแห่งวัฏสงสารได้ถูกปลดเปลื้องลงแล้ว และท่านได้ทำตามคำสอนของพระพุทธเจ้าจนถึงที่สุดแห่งธรรม