ภยเภรวสูตร

ภยเภรวสูตร (MN4) เป็นพระสูตรสำคัญในมัชฌิมนิกายที่พระพุทธเจ้าทรงอธิบายถึงหนทางในการเอาชนะความกลัวและความหวาดสะดุ้งเมื่ออยู่ในป่าเปลี่ยว พระสูตรนี้เริ่มต้นด้วยบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับพราหมณ์ชาณุสโสณี ซึ่งแสดงความเลื่อมใสในพระสมณโคดมผู้ทรงอยู่ตามป่าชัฏและสงสัยว่าเหตุใดพระองค์จึงไม่หวาดกลัวต่อสถานที่อันน่าสะพรึงกลัวเหล่านั้น

พระพุทธเจ้าทรงยืนยันว่าการอยู่ป่าเปลี่ยวนั้นเป็นเรื่องที่ยากลำบาก และก่อนที่พระองค์จะตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า พระองค์เองก็เคยประสบกับความกลัวและความหวาดสะดุ้งในสถานการณ์เช่นเดียวกัน พระองค์ทรงชี้แจงว่าความกลัวและความขลาดนั้นเกิดขึ้นจากอกุศลธรรม 16 ประการ ซึ่งรวมถึงการประพฤติกาย วาจา ใจ ที่ไม่บริสุทธิ์, การเลี้ยงชีพที่ไม่บริสุทธิ์, การเพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น, มีจิตพยาบาท, ถูกถีนมิทธะครอบงำ (ความหดหู่และเซื่องซึม), ฟุ้งซ่าน, จิตไม่สงบ, มีความสงสัย, ยกตนข่มผู้อื่น, สะดุ้งกลัวและขลาด, ปรารถนาลาภสักการะ, เกียจคร้าน, ขาดสติ, มีจิตไม่ตั้งมั่น, และเป็นผู้โง่เขลาเบาปัญญา

เพื่อเอาชนะความกลัว พระพุทธเจ้าทรงเล่าว่าพระองค์ได้พิจารณาตนเองอย่างถี่ถ้วนในขณะที่ยังเป็นพระโพธิสัตว์ ว่าปราศจากอกุศลธรรมเหล่านี้หรือไม่ เมื่อทรงพบว่าพระองค์มีกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม และอาชีวะที่บริสุทธิ์ ปราศจากความพยาบาท ความอยากได้ และกิเลสทั้งหลาย พระองค์ก็เกิดความมั่นใจในการอยู่ในป่า พระองค์ทรงใช้ความเพียรอย่างไม่ย่อหย่อน ตั้งสติมั่นคง และไม่เปลี่ยนอิริยาบถจนกว่าความกลัวจะหายไป ด้วยการปฏิบัติเช่นนี้ พระองค์จึงสามารถเข้าถึงฌานทั้ง 4 และวิชชา 3 ได้แก่ บุพเพนิวาสานุสสติญาณ (ระลึกชาติได้), จุตูปปาตญาณ (เห็นการเกิดดับของสัตว์โลก), และอาสวักขยญาณ (ความรู้ในการทำลายอาสวะ) ซึ่งนำไปสู่การตรัสรู้และหลุดพ้นจากทุกข์โดยสิ้นเชิง เมื่อทรงแสดงธรรมจบ ชาณุสโสณีพราหมณ์ได้ประกาศตนเป็นอุบาสก ถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ