ปัญจสิขสูตร

ปัญจสิขสูตร (สังยุตตนิกาย SN 35.119) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่ภูเขาคิชฌกูฏ ใกล้กรุงราชคฤห์ ซึ่งปัญจสิขเทพบุตรได้เข้าไปเฝ้าและทูลถามปัญหาสำคัญเกี่ยวกับเหตุปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน และสัตว์บางพวกปรินิพพานได้ในปัจจุบัน.

พระปัญจสิขเทพบุตรได้ทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้สัตว์บางพวกในโลกนี้ ไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน? และอะไรเป็นเหตุ อะไรเป็นปัจจัย ที่ทำให้สัตว์บางพวกปรินิพพานในปัจจุบัน?"

พระผู้มีพระภาคตรัสตอบว่า "ดูกรปัญจสิขะ อายตนะอันเป็นที่น่าพอใจ น่ารักใคร่ น่าปรารถนา น่าใคร่ ชวนให้กำหนัด อันเนื่องด้วยกาม มีอยู่ คือ รูปที่พึงเห็นด้วยตา เสียงที่พึงได้ยินด้วยหู กลิ่นที่พึงดมด้วยจมูก รสที่พึงลิ้มด้วยลิ้น โผฏฐัพพะที่พึงถูกต้องด้วยกาย และธรรมารมณ์ที่พึงรู้แจ้งด้วยใจ".

หากภิกษุรูปใดเพลิน ยินดี และยึดมั่นในอายตนะเหล่านั้น วิญญาณของเธอย่อมมีที่ตั้งอาศัยและมีเชื้อสำหรับยึดมั่น. ภิกษุผู้มีความยึดมั่นย่อมไม่ปรินิพพาน. นี่แหละคือเหตุและปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกไม่ปรินิพพานในปัจจุบัน.

ส่วนภิกษุรูปใดไม่เพลิน ไม่ยินดี และไม่ยึดมั่นในอายตนะอันน่าพอใจ น่ารักใคร่ น่าปรารถนา น่าใคร่ ชวนให้กำหนัดเหล่านั้น วิญญาณของเธอย่อมไม่มีที่ตั้งอาศัยและไม่มีเชื้อสำหรับยึดมั่น. ภิกษุผู้ปราศจากความยึดมั่นย่อมปรินิพพานได้. นี่แหละคือเหตุและปัจจัยที่ทำให้สัตว์บางพวกปรินิพพานได้ในปัจจุบัน.