เอกวิหาริยเถราปทาน

เอกวิหาริยเถราปทาน เป็นการพรรณนาถึงประวัติและบุพกรรมของพระเถระผู้มีนามว่า เอกวิหาริยเถระ ซึ่งได้กล่าวถึงเหตุการณ์ในสมัยของพระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยพระเถระได้บรรยายถึงพระคุณอันประเสริฐของพระพุทธองค์ผู้เป็นดั่งผู้นำโลก ทรงเป็นผู้มีพระทัยดั่งท้องฟ้า ปราศจากเครื่องกังวล ทรงมีพระมหากรุณาธิคุณอันยิ่งใหญ่ และทรงแสดงธรรมเพื่อนำพาสัตว์โลกให้พ้นจากห้วงทุกข์ เข้าสู่ทางแห่งพระนิพพานที่ปราศจากความแก่และความตาย

เมื่อท่านได้สดับธรรมจากพระพุทธองค์แล้ว จึงตัดสินใจออกบวชเป็นบรรพชิต ด้วยความมุ่งมั่นที่จะปฏิบัติตามคำสอนของพระชินเจ้า ท่านจึงเลือกวิถีชีวิตแบบ "เอกวิหาริ" คือการหลีกเร้นไปอยู่ในป่าเพียงลำพัง เพื่อหลีกหนีจากความวุ่นวายและการคลุกคลีกับหมู่คณะ ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการภาวนา ท่านได้มุ่งเน้นการทำจิตให้สงบ พิจารณาสภาวะธรรมจนสามารถขจัดกิเลสให้สิ้นไป เปรียบเสมือนพญาช้างที่ตัดเครื่องพันธนาการได้สำเร็จ จนบรรลุถึงเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา

ผลจากการบำเพ็ญเพียรในครั้งนั้น ทำให้ท่านบรรลุธรรมชั้นสูงสุด ซึ่งสรุปคุณวิเศษที่ท่านได้รับ ดังนี้:

• วิชชา 3: ความรู้แจ้งในอดีต ปัจจุบัน และการทำอาสวะให้สิ้นไป
• ปฏิสัมภิทา 4: ความแตกฉานในอรรถ ธรรม นิรุตติ และปฏิภาณ
• วิโมกข์ 8: ความหลุดพ้นจากกิเลสตามลำดับชั้น
• อภิญญา 6: ความรู้ยิ่งอันเป็นวิสัยของพระอรหันต์

บทสรุปแห่งพระสูตรนี้แสดงให้เห็นว่า การมีวิเวก การหลีกเร้นจากความวุ่นวาย และการมีจิตตั้งมั่นอยู่ในการปฏิบัติธรรม คือหนทางสำคัญที่นำไปสู่การสิ้นอาสวะกิเลส และบรรลุถึงพระนิพพาน อันเป็นที่สุดแห่งคำสอนของพระพุทธศาสนา