อุปาทานปัญหาสูตร

อุปาทานปัญหาสูตร (SN 38.12) จากสังยุตตนิกาย เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างท่านพระสารีบุตรกับปริพาชกนามว่า ชัมพุกขาทกะ เกี่ยวกับเรื่อง "อุปาทาน" หรือความยึดมั่นถือมั่น

เริ่มต้นเมื่อปริพาชกชัมพุกขาทกะเข้าไปหาท่านพระสารีบุตรและสนทนาปราศรัยกันแล้ว จึงถามท่านพระสารีบุตรว่า "ท่านสารีบุตรผู้มีอายุ เขาเรียกว่าอุปาทาน อุปาทาน ดังนี้ อุปาทานคืออะไร?" ท่านพระสารีบุตรได้ตอบว่า "ผู้มีอายุ อุปาทานมี ๔ อย่างเหล่านี้ คือ กามุปาทาน (ความยึดมั่นในกาม), ทิฏฐุปาทาน (ความยึดมั่นในทิฐิ), สีลัพพัตตุปาทาน (ความยึดมั่นในศีลและพรต), และอัตตวาทุปาทาน (ความยึดมั่นในวาทะว่ามีอัตตา)"

ปริพาชกชัมพุกขาทกะจึงถามต่อไปว่า "ผู้มีอายุ ก็มรรคและปฏิปทาเพื่อการกำหนดรู้ยิ่งอุปาทาน ๔ อย่างเหล่านี้โดยชอบมีอยู่หรือไม่?" ท่านพระสารีบุตรตอบว่า "มีอยู่ ผู้มีอายุ" และเมื่อถูกถามว่ามรรคและปฏิปทานั้นคืออะไร ท่านพระสารีบุตรก็ได้ชี้แจงว่า "ผู้มีอายุ มรรคมีองค์ ๘ อันประเสริฐนี้แล คือ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ), สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (ทำการงานชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ), สัมมาสติ (ระลึกชอบ), และสัมมาสมาธิ (ตั้งใจไว้ชอบ) ผู้มีอายุ นี้แลเป็นมรรค เป็นปฏิปทาเพื่อการกำหนดรู้ยิ่งอุปาทาน ๔ อย่างเหล่านี้โดยชอบ"

เมื่อได้ฟังดังนั้น ปริพาชกชัมพุกขาทกะก็กล่าวรับรองว่า "ผู้มีอายุ นี้เป็นมรรคและปฏิปทาที่ดีงาม เพื่อการกำหนดรู้ยิ่งอุปาทาน ๔ อย่างเหล่านี้โดยชอบ เท่านี้ก็เพียงพอแล้วเพื่อความไม่ประมาท" พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงประเภทของอุปาทานและแสดงให้เห็นว่าอริยมรรคมีองค์ ๘ เป็นหนทางสำคัญในการละความยึดมั่นถือมั่นเหล่านี้.