ปิยาลผลทายกเถราปทาน

ปิยาลผลทายกเถราปทาน เป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระเถระรูปหนึ่งผู้มีบุญญาธิการ ได้รับการยกย่องจากการทำบุญด้วยผลไม้ถวายแด่พระพุทธเจ้าในอดีตชาติ ซึ่งส่งผลให้ท่านได้รับความสุขในภพภูมิที่ดีตลอดมาจนถึงวาระสุดท้ายคือการบรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ในชาตินี้

ใจความสำคัญของเรื่องมีดังนี้

• อดีตชาติและการทำบุญ: ในกัปที่ 31 ที่ผ่านมา ท่านเคยเกิดเป็นนายพราน (มิคละ) ท่องเที่ยวไปในป่า ได้พบกับพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ปราศจากกิเลสและถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวง ด้วยจิตที่เลื่อมใสศรัทธา ท่านจึงเก็บผลปิยาล (ผลไม้ชนิดหนึ่ง) ด้วยมือของตนเองนำไปถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้เป็นเนื้อนาบุญอันเลิศ
• ผลแห่งบุญ: ด้วยอานิสงส์จากการถวายผลไม้นั้น ทำให้ท่านไม่เคยไปสู่ทุคติภูมิเลยตลอดระยะเวลาที่เวียนว่ายตายเกิด ท่านได้รับความสุขสมบูรณ์ทั้งในสวรรค์และโลกมนุษย์
• การบรรลุธรรม: ในชาติปัจจุบัน ท่านได้บวชในพระพุทธศาสนา ปฏิบัติธรรมจนสามารถเผากิเลสให้สิ้นไป บรรลุเป็นพระอรหันต์ผู้ไม่มีอาสวะ พร้อมด้วยคุณวิเศษคือ ปฏิสัมภิทา 4 ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันถึงความสำเร็จในการทำตามคำสอนของพระพุทธเจ้าได้อย่างสมบูรณ์

เนื้อหาในพระสูตรนี้ยังได้แสดงถึงการรวบรวมลำดับในคัมภีร์อปทาน โดยระบุว่าเรื่องของพระปิยาลผลทายกเถระเป็นเรื่องที่ 10 ในกิงกณิปุปผวรรค ซึ่งเป็นการรวบรวมประวัติของพระเถระที่บำเพ็ญบุญในอดีตแตกต่างกันไป แต่ล้วนมีจุดหมายปลายทางเดียวกันคือการหลุดพ้นจากวัฏสงสาร สรุปให้เห็นว่า "การถวายทานด้วยจิตที่เลื่อมใสในเนื้อนาบุญที่บริสุทธิ์" แม้จะเป็นเพียงสิ่งของเล็กน้อย แต่เมื่อทำด้วยใจที่บริสุทธิ์ย่อมส่งผลมหาศาลนำไปสู่หนทางแห่งความพ้นทุกข์ได้ในที่สุด