เวสสันตรจริยา

เวสสันตรจริยา เป็นหมวดว่าด้วยการบำเพ็ญทานบารมีสูงสุดของพระโพธิสัตว์ในชาติที่เสวยพระชาติเป็นพระเวสสันดร ซึ่งแสดงถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่เพื่อบรรลุพระสัพพัญญุตญาณ โดยมีเหตุการณ์สำคัญและลำดับการบำเพ็ญบารมีสรุปได้ดังนี้

• ชาติกำเนิดและการตั้งจิตอธิษฐาน: พระนางผุสดีพุทธมารดาได้รับพร 10 ประการจากพระอินทร์ ก่อนจะจุติมาประสูติพระเวสสันดร ณ ถนนย่านพ่อค้า (เว็สสะ) ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ (อายุ 8 พรรษา) ทรงตั้งจิตอธิษฐานบริจาคทานแม้กระทั่งอวัยวะและชีวิตหากมีผู้มาขอ
• การบริจาคช้างปัจจัยนาคและการถูกเนรเทศ: ชาวเมืองกลิงคราษฎร์มาทูลขอช้างเผือกคู่พระบารมีเพื่อแก้ภัยแล้ง พระองค์ทรงพระราชทานด้วยความยินดี ทำให้ชาวเมืองสีพีโกรธและขับไล่ให้ออกจากเมืองไปอยู่เขาวงกต
• การเดินทางสู่เขาวงกต: พระเวสสันตรเสด็จพร้อมพระนางมัทรีและพระราชโอรส-ธิดา (กุมารกุมารี) ระหว่างทางทรงสละราชรถและม้าให้แก่พราหมณ์ จนต้องดำเนินเท้าเปล่าไปถึงเจตราชนคร และได้รับความช่วยเหลือจากพราหมณ์เจตบุตรนำทางไปยังเขาวงกต พระอินทร์ทรงบัญชาให้วิสสุกรรมเทพบุตรเนรมิตอาศรมให้
• การบริจาคทานขั้นสูงสุด (ปุตตกทานและภริยาทาน): พระองค์ทรงบริจาคพระโอรส-ธิดา (กุมารทั้งสอง) แก่ชูชกพราหมณ์ และทรงบริจาคพระนางมัทรีแก่พระอินทร์ที่แปลงกายมาขอ โดยไม่หวั่นไหวและทรงมุ่งมั่นต่อพระโพธิญาณ
• การคืนสู่พระนครและแผ่นดินไหว: ในท้ายที่สุด พระเจ้าสัญชัยและพระนางผุสดีพร้อมด้วยพระราชโอรส-ธิดาได้เสด็จไปรับเสด็จกลับพระนคร เกิดฝนโบกขรพรรษตก Ratanāni (รัตนชาติ) 7 ประการ และแผ่นดินได้สั่นสะเทือนถึง 7 ครั้งเป็นพยานในการบำเพ็ญทานบารมีอันยิ่งใหญ่ครั้งนี้

คำสอนหลัก: พระสูตรนี้สอนให้เห็นถึงความเพียรในการบำเพ็ญทานบารมี การเสียสละความสุขส่วนตนเพื่อประโยชน์สุขอันยิ่งใหญ่ คือการบรรลุกระแสแห่งพระโพธิญาณ โดยปราศจากความเสียดายและความอาลัยในทรัพย์สินหรือบุคคลอันเป็นที่รัก