ปฐมกามภูสูตร

ปฐมกามภูสูตร (สังยุตตนิกาย SN 41.5) เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างท่านพระกามภูกับจิตตคหบดี ณ อัมพาฏกวัน เขตเมืองมัจฉิกาสัณฑ์ โดยท่านพระกามภูได้กล่าวพระพุทธดำรัสที่เป็นคาถาโดยย่อให้จิตตคหบดีฟัง ซึ่งมีใจความว่า “เธอจงดูรถซึ่งมีส่วนประกอบอันไม่มีโทษ มีหลังคาขาว มีเพลาเดียว ไม่มีทุกข์ แล่นไปถึงที่หมาย ตัดกระแส ไม่มีเครื่องผูก” และขอให้จิตตคหบดีอธิบายเนื้อความโดยพิสดาร.

จิตตคหบดีได้นิ่งพิจารณาครู่หนึ่ง แล้วอธิบายพระพุทธดำรัสนั้นโดยละเอียดว่า “ส่วนประกอบอันไม่มีโทษ” เป็นชื่อของศีล “หลังคาขาว” เป็นชื่อของวิมุตติ หรือความหลุดพ้น “เพลาเดียว” เป็นชื่อของสติ และ “แล่นไปถึงที่หมาย” เป็นชื่อของพระอรหันต์. ส่วนคำว่า “รถ” นั้นหมายถึงร่างกายนี้ที่ประกอบด้วยมหาภูตรูป ๔ เกิดจากมารดาบิดา เจริญเติบโตด้วยอาหาร และมีสภาพไม่เที่ยงแท้ ต้องแตกสลายไปเป็นธรรมดา.

สำหรับคำว่า “ไม่มีทุกข์” หมายถึงพระอรหันต์ผู้ละราคะ โทสะ โมหะ ซึ่งเป็นทุกข์ได้แล้ว ตัดขาดรากเหง้า เหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว ไม่สามารถเกิดขึ้นได้อีกต่อไป. คำว่า “ตัดกระแส” หมายถึงพระอรหันต์ผู้ตัดตัณหาอันเป็นกระแสได้แล้ว ทำลายลงถึงรากฝอย จนไม่อาจเกิดขึ้นได้อีกในอนาคต. และคำว่า “ไม่มีเครื่องผูก” หมายถึงพระอรหันต์ผู้ละเครื่องผูกอันได้แก่ราคะ โทสะ และโมหะ ได้อย่างสิ้นเชิง เปรียบดังต้นตาลที่ถูกตัดขาดจากราก ทำให้ไม่สามารถเกิดใหม่ได้. เมื่อจิตตคหบดีอธิบายจบลง ท่านพระกามภูก็กล่าวชมเชยว่า จิตตคหบดีเป็นผู้มีลาภมากและมีปัญญาที่หยั่งรู้พระพุทธพจน์อันลึกซึ้งนี้.