ผัคคุนปัญหาสูตร

ผัคคุนปัญหาสูตรในสังยุตตนิกาย (สฬายตนสังยุตต์ที่ ๘๓) เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตอบคำถามของพระผัคคุนะเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าในอดีตที่เสด็จดับขันธปรินิพพานไปแล้ว. พระผัคคุนะได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วทูลถามว่า มีตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจใดหรือไม่ ที่จะใช้บัญญัติพระพุทธเจ้าในอดีตเหล่านั้น ผู้ซึ่งได้บรรลุนิพพานอันเป็นที่สุดแล้ว ตัดขาดเครื่องเนิ่นช้า ตัดทางได้แล้ว ครอบงำวัฏสงสารได้แล้ว และล่วงทุกข์ทั้งปวงไปแล้ว.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบพระผัคคุนะอย่างชัดเจนว่า ไม่มีตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจใดเลยที่จะสามารถใช้บัญญัติหรือพรรณนาถึงพระพุทธเจ้าเหล่านั้นได้. คำตอบนี้เน้นย้ำถึงสภาวะของพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ปรินิพพานแล้ว ว่าทรงอยู่เหนือการรับรู้และการบัญญัติใด ๆ ด้วยอายตนะทั้งหก ซึ่งเป็นเครื่องมือในการรับรู้ในโลกแห่งสังสารวัฏ. การที่พระพุทธองค์ทรงดับขันธปรินิพพาน หมายถึงการสิ้นสุดซึ่งการปรุงแต่งแห่งขันธ์ทั้งปวง ไม่มีอายตนะใดเหลืออยู่ให้ยึดถือหรืออ้างอิงถึงได้อีกต่อไป.

พระสูตรนี้จึงชี้ให้เห็นถึงความลึกซึ้งของภาวะนิพพาน ซึ่งเป็นธรรมที่อยู่เหนือโลก เหนือการปรุงแต่ง และเหนือการรับรู้ด้วยผัสสะทั้งปวง. พระพุทธเจ้าผู้ปรินิพพานแล้ว ทรงพ้นจากความยึดมั่นถือมั่นในสิ่งทั้งปวงโดยสิ้นเชิง ไม่ได้ทรงไปบังเกิดในที่แห่งใด หรือมีตัวตนใด ๆ ที่จะสามารถสัมผัสหรือรับรู้ได้อีก. การทำความเข้าใจพระสูตรนี้ช่วยให้พุทธศาสนิกชนเข้าใจถึงแก่นแท้ของการดับทุกข์และการหลุดพ้นจากวัฏสงสาร อันเป็นเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา.