อัชฌัตตทุกขสูตร (sn35.2) นี้ เป็นพระสูตรที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยมีใจความสำคัญเกี่ยวกับการพิจารณาอายตนะภายในทั้งหก ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดแห่งความทุกข์ และหนทางแห่งการหลุดพ้นจากการยึดมั่นถือมั่น
- อายตนะภายในเป็นทุกข์: พระพุทธองค์ตรัสสอนว่า ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ ของเรานี้ ล้วนเป็น ทุกข์ โดยสภาพ เพราะสิ่งเหล่านี้มีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป ย่อมไม่คงที่และไม่อาจตั้งอยู่ได้ตามปรารถนา
- สิ่งที่ชื่อว่าเป็นทุกข์ สิ่งนั้นเป็นอนัตตา: เนื่องจากอายตนะภายในเหล่านี้เป็นทุกข์ จึงเป็น อนัตตา คือไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง ไม่ใช่แก่นสาร หรือสิ่งที่สามารถควบคุมบังคับให้เป็นไปตามความต้องการได้ เพราะไม่มีสิ่งใดในโลกนี้เป็นของเราโดยแท้จริง
- การพิจารณาด้วยสัมมาทิฏฐิ: พระองค์ทรงชี้แนะให้ภิกษุทั้งหลายพิจารณาและมองเห็นอายตนะภายในเหล่านี้ด้วย ปัญญาอันชอบ (สัมมาทิฏฐิ) อย่างถูกต้องและตามความเป็นจริงว่า "สิ่งนี้ไม่ใช่ของเรา เราไม่ใช่สิ่งนี้ นี่ไม่ใช่ตัวตนของเรา" การพิจารณาเช่นนี้เป็นการคลายความยึดมั่นถือมั่นในสิ่งเหล่านี้ว่าเป็นตัวตนหรือของตนเอง
- ผลแห่งการเห็นแจ้ง: เมื่อภิกษุทั้งหลายเห็นแจ้งตามความเป็นจริงเช่นนี้ ย่อมเกิดความเบื่อหน่ายในอายตนะทั้งหลาย ไม่ติดข้อง ไม่กำหนัดยินดีในสิ่งเหล่านั้น เมื่อไม่ยึดมั่นถือมั่น จิตย่อมหลุดพ้นจากกิเลสเครื่องเศร้าหมองทั้งปวง และเข้าใจอย่างถ่องแท้ว่า "ไม่มีกิจอื่นที่ต้องทำต่อไปอีก" อันหมายถึงการบรรลุถึงความสิ้นสุดแห่งทุกข์โดยสมบูรณ์ คือพระนิพพาน
อ่านพระสูตรฉบับเต็ม →
ปรับปรุงข้อมูลล่าสุดวันที่ 2026-04-21