อนุราธสูตรที่ ๒

อนุราธสูตรที่ ๒ (SN 44.2) เป็นพระสูตรในสังยุตตนิกาย ที่กล่าวถึงการสนทนาระหว่างพระผู้มีพระภาคกับพระอนุราธะ เกี่ยวกับการดำรงอยู่ของพระตถาคตภายหลังความตาย. เรื่องเริ่มต้นขึ้นเมื่อพระอนุราธะซึ่งพำนักอยู่ในป่า ได้รับคำถามจากปริพาชกต่างลัทธิจำนวนมาก. พวกปริพาชกถามถึงทัศนะเกี่ยวกับพระตถาคตผู้เป็นอุดมบุรุษ ว่าหลังจากการตายแล้ว พระตถาคตยังคงอยู่, ไม่ยังคงอยู่, ทั้งยังคงอยู่และไม่ยังคงอยู่, หรือทั้งไม่ยังคงอยู่และไม่ใช่อันไม่ยังคงอยู่ ซึ่งเป็นสี่ประเด็นปัญหาที่พบบ่อยในยุคนั้น.

พระอนุราธะตอบว่า พระตถาคตไม่ถูกอธิบายด้วยทัศนะทั้งสี่ประการนั้น ทำให้ปริพาชกเหล่านั้นกล่าวตำหนิว่าท่านเป็นพระใหม่หรือเป็นผู้โง่เขลาแล้วจากไป. พระอนุราธะเกิดความไม่แน่ใจ จึงเข้าไปกราบทูลถามพระผู้มีพระภาคว่า หากปริพาชกเหล่านั้นถามอีก ควรจะตอบอย่างไรจึงจะถูกต้องตามธรรม.

พระพุทธเจ้าจึงตรัสถามพระอนุราธะเกี่ยวกับรูป เวทนา สัญญา สังขาร และวิญญาณ ว่าสิ่งเหล่านี้เที่ยงหรือไม่เที่ยง เป็นสุขหรือเป็นทุกข์. พระอนุราธะตอบว่าไม่เที่ยงและเป็นทุกข์. ดังนั้น สิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และมีความแปรปรวนไปเป็นธรรมดา ควรจะเห็นว่า "นั่นของเรา, เราเป็นนั่น, นั่นคืออัตตาของเรา" หรือไม่. พระอนุราธะตอบว่า "ไม่ควรเห็นอย่างนั้น พระเจ้าข้า".

จากนั้น พระพุทธเจ้าตรัสถามต่อว่า พระอนุราธะเห็นว่าพระตถาคตอยู่ในรูป, นอกรูป, ในเวทนา, นอกเวทนา, ในสัญญา, นอกสัญญา, ในสังขาร, นอกสังขาร, ในวิญญาณ หรือนอกวิญญาณหรือไม่. พระอนุราธะตอบว่า "ไม่เป็นเช่นนั้น พระเจ้าข้า" ในทุกกรณี. พระพุทธเจ้าจึงตรัสว่า เมื่อไม่สามารถยึดถือพระตถาคตว่าเป็นความจริงหรือเป็นสิ่งที่มีอยู่จริงในปัจจุบันชาตินี้แล้ว การกล่าวว่าพระตถาคตภายหลังความตายเป็นอย่างไร จึงไม่เหมาะสม. พระผู้มีพระภาคทรงย้ำว่า "ทั้งในกาลก่อนและเดี๋ยวนี้ เราบัญญัติแต่เรื่องทุกข์และการดับทุกข์เท่านั้น."