จตุตถสารีปุตตโกฏฐิตสูตร

จตุตถสารีปุตตโกฏฐิตสูตร (สังยุตตนิกาย SN 44.6) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยการสนทนาระหว่างพระสารีบุตรและพระมหากัสสปะ (หรือบางคัมภีร์ว่าเป็นพระมหาโกฏฐิตะ) ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน เมืองพาราณสี ในเวลาเย็นวันหนึ่ง พระสารีบุตรได้ออกจากที่หลีกเร้นและเข้าไปหาพระมหาโกฏฐิตะ แล้วสนทนาปราศรัยกันด้วยความเคารพ จากนั้นจึงนั่งลง ณ ที่สมควรแล้วสอบถามปัญหาสำคัญเกี่ยวกับปรโลก

พระสารีบุตรได้ถามพระมหาโกฏฐิตะว่า “ท่านผู้มีอายุโกฏฐิตะ พระตถาคตยังคงมีอยู่ภายหลังความตายหรือไม่? พระตถาคตไม่มีอยู่ภายหลังความตายหรือไม่? พระตถาคตทั้งมีอยู่ทั้งไม่มีอยู่ภายหลังความตายหรือไม่? หรือพระตถาคตทั้งไม่มีอยู่และไม่ใช่อันไม่มีอยู่ภายหลังความตายหรือไม่?” พระมหาโกฏฐิตะได้ตอบว่า พระผู้มีพระภาคไม่ได้ทรงพยากรณ์ประเด็นเหล่านี้

เมื่อพระสารีบุตรถามถึงเหตุผลที่พระพุทธองค์ไม่ทรงพยากรณ์ประเด็นเหล่านี้ พระมหาโกฏฐิตะได้อธิบายว่า เหตุและปัจจัยที่พระผู้มีพระภาคไม่ทรงพยากรณ์นั้น คือ "ความพอใจในขันธ์ ๕" บุคคลใดมีความพอใจ มีความยินดี มีความเพลินในรูป ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร และในวิญญาณ และไม่รู้ไม่เห็นความดับแห่งขันธ์เหล่านั้นตามความเป็นจริง บุคคลนั้นย่อมคิดว่า "พระตถาคตมีอยู่ภายหลังความตาย" หรือ "ไม่มีอยู่" หรือ "ทั้งมีทั้งไม่มี" หรือ "ทั้งไม่มีทั้งไม่ใช่อันไม่มี"

แต่สำหรับบุคคลใดที่ไม่มีความพอใจ ไม่มีความยินดี ไม่มีความเพลินในรูป ในเวทนา ในสัญญา ในสังขาร และในวิญญาณ และรู้เห็นความดับแห่งขันธ์เหล่านั้นตามความเป็นจริง บุคคลนั้นย่อมไม่คิดเช่นนั้น ดังนั้น การที่พระพุทธองค์ไม่ทรงพยากรณ์ปัญหาเหล่านี้ ก็เพราะตัณหาความยึดมั่นในขันธ์ ๕ เป็นเหตุ เป็นปัจจัยให้เกิดทิฏฐิและความเห็นผิดต่างๆ เกี่ยวกับการดำรงอยู่ของพระตถาคตภายหลังความตาย