มหาทุกขักขันธสูตร

มหาทุกขักขันธสูตร (MN13) หรือว่าด้วยกองทุกข์ใหญ่ เป็นพระสูตรสำคัญในมัชฌิมนิกายที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระวิหารเชตวัน เรื่องเกี่ยวกับ คุณ โทษ และการถ่ายถอน จาก กาม รูป และเวทนา

เริ่มต้นจากการที่ภิกษุกลุ่มหนึ่งไปสนทนากับปริพาชกอัญญเดียรถีย์ ซึ่งสงสัยว่าพระสมณโคดมสอนเรื่องคุณ โทษ และการถ่ายถอนจากกาม รูป เวทนา ต่างจากพวกตนอย่างไร ภิกษุเหล่านั้นจึงนำความกราบทูลถามพระผู้มีพระภาค

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า กาม นั้นมี คุณ คือ ความสุข ความโสมนัสที่เกิดขึ้นจากอายตนะทั้งห้า ได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส ที่น่าปรารถนา น่าใคร่ น่าพอใจ แต่มี โทษ อันใหญ่หลวง คือ การแสวงหาต้องลำบากตรากตรำ และเมื่อได้มาก็ต้องคอยหวงแหน ทำให้เกิดความทุกข์ ความเศร้าโศกเสียใจหากสูญเสียไป นำไปสู่การทะเลาะวิวาท ขโมย ปล้น แม้กระทั่งการทำร้ายกันและกันจนถึงแก่ชีวิต ทั้งยังนำไปสู่ทุคติในสัมปรายภพ ส่วน การถ่ายถอน จากกาม คือ การกำจัดและละฉันทราคะในกามทั้งหลาย

สำหรับ รูป นั้น พระองค์ทรงแสดงให้เห็น โทษ ของร่างกายที่ต้องเสื่อมโทรม แปรปรวน มีความไม่เที่ยง ไม่คงทน เป็นที่รวมของความทุกข์ และท้ายที่สุดก็เหลือแต่โครงกระดูก การถ่ายถอน จากรูปคือการกำจัดฉันทราคะในรูป

ในส่วนของ เวทนา พระองค์ทรงชี้ว่าแม้ความสุขโสมนัสที่เกิดจากฌานสมาบัติอันประณีต ก็ยังคงมี โทษ เพราะไม่เที่ยง ไม่ยั่งยืน และแปรปรวนไปเป็นทุกข์ได้ คุณ ของเวทนาคือความไม่เบียดเบียนที่เกิดขึ้นในฌานสมาบัติ และ การถ่ายถอน จากเวทนา คือการกำจัดฉันทราคะในเวทนาเหล่านั้น

สรุปคือพระพุทธองค์ทรงสอนให้เห็นถึงทั้งด้านดีและด้านร้ายของสิ่งเหล่านี้ และชี้ทางแห่ง การหลุดพ้นจากทุกข์ โดยการละความพอใจในกาม รูป และเวทนา ซึ่งเป็นสิ่งที่อัญญเดียรถีย์ไม่สามารถแสดงได้อย่างแจ่มแจ้ง.