มาตุโปสกจริยา

มาตุโปสกจริยา ว่าด้วยเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ เมื่อเสวยพระชาติเป็นพญาช้างผู้มีความกตัญญูกตเวที คอยปรนนิบัติเลี้ยงดูมารดาผู้ตาบอดอยู่ในป่าใหญ่ ทรงบำเพ็ญศีลบารมีอย่างเคร่งครัด แม้จะตกอยู่ในอันตรายก็ไม่ยอมประพฤติผิดศีลธรรม

ใจความสำคัญของเรื่องมีดังนี้ เมื่อนายพรานพบพญาช้างผู้มีลักษณะมงคลและมีพละกำลังมหาศาล จึงนำความไปกราบทูลพระราชา พระราชาจึงส่งควาญช้างผู้เชี่ยวชาญไปจับพญาช้าง ขณะที่พญาช้างกำลังถอนบัวและเหง้าบัวเพื่อนำไปให้มารดาบริโภค ควาญช้างได้เข้าใกล้และจับงวงของพญาช้าง แม้พญาช้างจะมีพละกำลังมากเทียบเท่าช้างสารนับพัน สามารถทำลายกองทหารและยึดครองราชสมบัติได้โดยง่าย แต่ด้วยความที่ต้องการรักษาศีลบารมีและเกรงว่าศีลจะด่างพร้อย พญาช้างจึงยอมให้จับแต่โดยดีโดยไม่แสดงความโกรธเคือง

คำสอนหลักและแก่นธรรมสำคัญ:

• ความกตัญญูกตเวที: การดูแลปรนนิบัติมารดาผู้มีพระคุณถือเป็นหน้าที่อันประเสริฐ แม้ในยามที่ตนเองลำบากก็ไม่ละเลยบุพการี
• การรักษาศีลบารมี: การยมั่นในศีลอย่างเคร่งครัด ยอมสละได้แม้กระทั่งอิสรภาพและชีวิต ดีกว่าการทำลายศีลเพื่อความอยู่รอด
• ความอดทนอดกลั้น: การไม่ตอบโต้ด้วยความโกรธ แม้จะถูกเบียดเบียนหรือทำร้าย เพื่อรักษาจิตใจให้บริสุทธิ์ผุดผ่อง