ภูริทัตตจริยา

ภูริทัตตจริยา เป็นหมวดหนึ่งในจริยาปิฎก (หัตถินาควักกะ ศีลบารมี) ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงถึงการบำเพ็ญศีลบารมีในอดีตชาติ เมื่อเสวยพระชาติเป็น พระภูริทัตตนาคราช ผู้มีฤทธิ์มาก ซึ่งทรงตั้งมั่นในการรักษาศีลอย่างยิ่งยวด แม้จะต้องแลกด้วยชีวิตก็ตาม

เนื้อหาสำคัญสรุปได้ดังนี้:

• การรักษาศีลบนจอมปลวก: พระภูริทัตต์ได้เสด็จไปเทวโลก ทอดพระเนตรเห็นความสุขของเทวดา จึงปรารถนาจะไปเกิดในเทวโลกบ้าง พระองค์จึงทรงสมาทานศีลและจำศีลอยู่บนจอมปลวก โดยอธิษฐานจิตยอมสละอวัยวะและร่างกายให้ผู้ที่ต้องการนำไปได้ทั้งหมด
• ความอดทนต่อความทุกข์ยาก: พระองค์ถูกพราหมณ์อาลัมพายนะผู้เนรคุณจับตัวด้วยมนต์ ใส่ลงในกล่องและนำไปเร่แสดงเพื่อหาเงิน แม้จะถูกเหยียบย่ำและทรมานด้วยประการต่างๆ พระองค์ก็ไม่โกรธเคืองพราหมณ์เลยแม้แต่น้อย เนื่องจากเกรงกลัวว่าศีลจะขาดกระวิทักษ์
• อุดมการณ์ในการรักษาศีล: พระองค์ทรงเห็นว่าการสละชีวิตของตนนั้นง่ายดายราวกับเศษหญ้า แต่การล่วงละเมิดศีลนั้นเปรียบเสมือนแผ่นดินถล่ม พระองค์ทรงประกาศว่า แม้จะต้องสูญเสียชีวิตติดต่อกันร้อยชาติ หรือแม้จะได้สมบัติในทวีปทั้งสี่ ก็จะไม่ยอมทำลายศีล และไม่มีจิตใจหวั่นไหวแม้จะถูกนำไปใส่ไว้ในกล่องก็ตาม

คำสอนหลัก: พระสูตรนี้แสดงถึง ความเด็ดเดี่ยวในการรักษาศีลบารมี ของพระโพธิสัตว์ ซึ่งทรงยึดมั่นว่าศีลมีความสำคัญเหนือกว่าชีวิต ยอมสละได้แม้กระทั่งร่างกายเพื่อรักษาความบริสุทธิ์ของศีลไว้ให้สมบูรณ์ โดยปราศจากความโกรธแค้นต่อผู้เบียดเบียน สะท้อนถึงเมตตาพรหมวิหารและความอดทนอันสูงสุด