จัมเปยยจริยา

เนื้อหาจาก จัมเปยยจริยา (Cariyāpiṭaka: Hatthināgavagga) ว่าด้วยเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ เมื่อเสวยพระชาติเป็น พญานาคราชนามว่าจัมเปยยะ ผู้ทรงมหิทธิฤทธิ์ มีความศรัทธาตั้งมั่นในศีล และประพฤติปฏิบัติธรรมอย่างเคร่งครัด แม้จะอยู่ในสถานการณ์ที่ยากลำบากและถูกคุกคาม ก็ทรงรักษาศีลยิ่งกว่าชีวิต

ใจความสำคัญของเรื่องราวสะท้อนผ่านเหตุการณ์ที่พญานาคจัมเปยยะถูกหมอผีงู (Ahiṭuṇḍika) จับตัวไปแสดงกลที่ราชสำนัก หมอผีได้บังคับให้พระองค์แสดงสีสันต่างๆ และแสดงฤทธิ์เดชตามใจชอบเพื่อหาเงิน แม้พญานาคราชจะมีฤทธิ์มากจนสามารถทำให้แผ่นดินเป็นน้ำ หรือทำน้ำให้เป็นแผ่นดิน และสามารถบันดาลให้หมอผีพร้อมทั้งปราสาทราชวังกลายเป็นเถ้าธุลีได้ในพริบตาเดียวหากทรงพิโรธ แต่พระองค์ก็ทรงอดกลั้นและยอมจำนนต่อความยากลำบากนั้น

พญานาคราชทรงตระหนักถึงสัจธรรมสำคัญ โดยมีหลักคำสอนและแนวปฏิบัติที่สรุปได้ดังนี้:

• การรักษาจิตให้อยู่ในอำนาจความดี ดีกว่าการปล่อยให้กิเลสครอบงำ
• หากยอมตามใจกิเลสและปล่อยให้จิตตกอยู่ใต้อำนาจความโกรธ จะทำให้ศีลเสื่อมเสีย
• ผู้ที่ศีลบกพร่องย่อมไม่บรรลุถึงประโยชน์อันสูงสุด (นิพพานหรือพระโพธิญาณ)
• ความตั้งมั่นในการรักษาศีล ยอมแม้กระทั่งให้ร่างกายนี้แตกสลายหรือกระจัดกระจายไปเหมือนแกลบ ดีกว่าที่จะยอมทำลายศีลของตนเอง

บทนี้จึงเป็นจริยาวัตรอัน ของพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญศีลบารมี เพื่อเป็นต้นแบบแห่งความอดทน การเสียสละชีวิตเพื่อรักษาความบริสุทธิ์แห่งศีล และการมุ่งมั่นบำเพ็ญเพียรเพื่อความหลุดพ้นในกาลต่อมา