มหิสราชจริยา

เนื้อหาจาก มหิสราชจริยา ในจริยาปิฎก แสดงถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ เสวยพระชาติเป็น พญากระบือ ร่างกายใหญ่โตและมีพละกำลังมาก อาศัยอยู่ในป่าใหญ่ วันหนึ่ง ขณะที่พญากระบืออาศัยอยู่ตามซอกเขาและโคนไม้ ได้มี ลิงตัวหนึ่งซึ่งมีนิสัยเกเร ต่ำช้า และไร้ยางอาย เข้ามารังควาน คอยขึ้นมาเหยียบย่ำ ถ่ายอุจจาระและปัสสาวะใส่หลัง หน้าผาก และคิ้ว สร้างความเดือดร้อนรำคาญใจให้แก่พญากระบืออยู่เป็นประจำทุกวัน

ต่อมา รุกขเทวดา ที่สิงสถิตอยู่ ณ ที่นั้น ได้เห็นเหตุการณ์จึงยุยงและแนะนำให้พญากระบือกำจัดลิงตัวนั้นเสียด้วยเขาและกีบเท้า แต่พญากระบือได้ปฏิเสธคำแนะนำนั้น และแสดงธรรมโดยยึดมั่นในศีลและการอดกลั้น โดยมีหลักคำสอนสำคัญสรุปได้ดังนี้

• การรักษาศีลเหนือชีวิต: พญากระบือทรงตระหนักว่า หากโกรธตอบและทำร้ายลิง ย่อมตกต่ำลง ศีลที่รักษาไว้จะขาดวิบัติ และจะถูกบัณฑิตและผู้มีปัญญาติเตียน
• คุณค่าของความบริสุทธิ์: ทรงยอมรับความตายที่เกิดจากการรักษาศีลให้บริสุทธิ์ ดีกว่าการมีชีวิตอยู่ด้วยการเบียดเบียนผู้อื่น
• การอดทนต่อการดูหมิ่น: ผู้มีปัญญา ย่อมอดทนต่อการดูหมิ่นจากคนพาลทั้งชั้นต่ำ ชั้นกลาง และชั้นสูง ด้วยการอดกลั้นเช่นนี้ ย่อมทำให้ได้รับความสำเร็จตามความปรารถนาในใจ

ในที่สุด พญากระบือทรงอดทนอดกลั้นต่อพฤติกรรมของลิงเกเรเรื่อยมา จนกระทั่งลิงตัวนั้นไปทำพฤติกรรมเช่นเดียวกันนี้กับสัตว์ตัวอื่นที่ดุร้ายกว่า และถูกสัตว์ตัวอื่นฆ่าตายในที่สุด ทำให้พญากراتบือหลุดพ้นจากการถูกเบียดเบียน ถือเป็นตัวอย่างอันประเสริฐของการบำเพ็ญ ศีลปารมี และความอดทนอันยิ่งใหญ่ของพระโพธิสัตว์