สังขปาลจริยา

เนื้อหาจาก สังขปาลจริยา ในจริยาปิฎก หมวดหัตถินาควรรค ว่าด้วยการบำเพ็ญศีลบารมีของพระโพธิสัตว์ เมื่อครั้งเสวยพระชาติเป็น พญานาคราชชื่อสังขปาละ ผู้มีฤทธิ์มาก มีเขี้ยวเป็นอาวุธ พิษร้ายแรง และมีลิ้นสองแฉก พระองค์ทรงจำศีลภาวนาเพื่อบำเพ็ญศีลบารมีอย่างเคร่งครัด

เหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นเมื่อพระองค์ทรงตั้งอธิษฐานจิตรักษาศีลอยู่ที่ทางสี่แพร่ง ทรงตั้งสัจจะอธิษฐานว่า "ใครก็ตามที่มีความจำเป็นต้องใช้หนัง เอ็น กระดูก หรือเนื้อของเราเพื่อประโยชน์ใด ๆ จงเอาไปได้เลยโดยไม่ต้องเกรงใจ" ต่อมา พวกบุตรชาวโภชนรัฐ (คนหาปลาหรือนายพรานผู้ไร้ความกรุณา) ได้มาพบเข้า จึงใช้ไม้คานและหอกหลาบทำร้าย ทรมานอย่างทารุณ โดยการร้อยจมูกและหาง แล้วหาบเร่ไปเพื่อนำไปฆ่าและขาย

แม้จะถูกกระทำอย่างแสนสาหัสและมีความสามารถที่จะพ่นลมพิษเผาทำลายแผ่นดินที่มีมหาสมุทร ภูเขา และป่าไม้ให้พินาศได้ด้วยลมหายใจเพียงครั้งเดียว แต่พระโพธิสัตว์ก็ทรงอดกลั้นและไม่โกรธเคืองผู้ทำร้ายเลยแม้แต่น้อย เพราะทรงยึดมั่นในศีลบารมีอย่างแน่วแน่

สรุปหลักธรรมคำสอนสำคัญจากเรื่องนี้ มีดังนี้:

• การรักษาศีลยิ่งกว่าชีวิต: ยอมสละชีวิตของตนเองได้ แต่ไม่ยอมให้ศีลที่รักษาไว้ต้องด่างพร้อย
• ความอดทนอดกลั้น (ขันติ): ไม่ตอบโต้ผู้ที่ทำร้าย แม้จะมีฤทธิ์เดชและมีโอกาสที่จะทำลายล้างได้
• การเสียสละ: ความเสียสละอันยิ่งใหญ่เพื่อบ่มเพาะบารมีในการตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกาลต่อมา