อุทธัมภาคิยสูตร

ในอุทธัมภาคิยสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ กรุงสาวัตถี เกี่ยวกับ สังโยชน์เบื้องสูง ๕ ประการ (อุทธัมภาคิยสังโยชน์) ซึ่งเป็นเครื่องผูกมัดจิตใจให้ติดข้องและขัดขวางการบรรลุอรหัตผล โดยสังโยชน์เหล่านี้ได้แก่:

• รูปราคะ: ความพอใจในรูปภพ, ความปรารถนาที่จะเกิดในพรหมโลกที่มีรูป
• อรูปราคะ: ความพอใจในอรูปภพ, ความปรารถนาที่จะเกิดในพรหมโลกที่ไม่มีรูป
• มานะ: ความสำคัญตน, ความถือตัวถือตน
• อุทธัจจะ: ความฟุ้งซ่าน, ความไม่สงบของจิต
• อวิชชา: ความไม่รู้แจ้งอริยสัจ, ความหลงไม่รู้ในความจริง

พระพุทธองค์ทรงตรัสว่า เพื่อการรู้แจ้ง การกำหนดรู้ การสิ้นไป และการละทิ้ง สังโยชน์เบื้องสูงทั้งห้าประการ นี้ ภิกษุทั้งหลายควรเจริญ โพชฌงค์ ๗ ประการ ซึ่งเป็นธรรมเครื่องตรัสรู้ โพชฌงค์ ๗ ได้แก่:

• สติ: ความระลึกได้, ความไม่เผลอ
• ธัมมวิจยะ: การพิจารณาไตร่ตรองธรรม
• วิริยะ: ความเพียรพยายาม
• ปีติ: ความอิ่มใจ, ความสุขใจ
• ปัสสัทธิ: ความสงบกายสงบใจ
• สมาธิ: ความตั้งมั่นแห่งจิต
• อุเบกขา: ความวางเฉย, ความเป็นกลาง

การเจริญโพชฌงค์เหล่านี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อการกำจัด โลภะ โทสะ และโมหะ ซึ่งเป็นรากเหง้าของอกุศลทั้งปวง โพชฌงค์ที่เจริญแล้วย่อมมี ความหลุดพ้นจากความตาย (อมตธรรม) เป็นเป้าหมาย เป็นจุดหมายปลายทาง และเป็นผลสรุปสูงสุด ซึ่งโน้มน้อมเอียงไปสู่ พระนิพพาน อันเป็นการดับทุกข์โดยสิ้นเชิง ดังนั้น เพื่อให้เกิดการรู้แจ้ง การกำหนดรู้ การทำลายให้สิ้นไป และการละทิ้ง สังโยชน์เบื้องสูงทั้งห้าประการ อย่างเด็ดขาด จำเป็นอย่างยิ่งที่ภิกษุทั้งหลายจะต้องหมั่นเจริญ โพชฌงค์ ๗ ประการ อย่างต่อเนื่องและมีสัมมาทิฏฐิเป็นที่ตั้ง.