นีวรณสูตร

นีวรณสูตร สังยุตตนิกาย (SN 46.38) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่าง "นีวรณ์ 5" ซึ่งเป็นเครื่องกางกั้นจิตไม่ให้ก้าวหน้าในการปฏิบัติธรรม และ "โพชฌงค์ 7" ซึ่งเป็นองค์ธรรมที่ทำให้ตรัสรู้.

พระพุทธองค์ตรัสว่า นิวรณ์ 5 ประการ ได้แก่ กามฉันทะ (ความพอใจในกามคุณ), พยาบาท (ความอาฆาตพยาบาท), ถีนมิทธะ (ความหดหู่และเซื่องซึม), อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและรำคาญใจ) และวิจิกิจฉา (ความสงสัยลังเล) เป็นสิ่งบดบังจิต ทำให้มืด ไม่มีจักษุ ไม่มีญาณ เป็นเหตุแห่งความดับปัญญา เป็นไปในฝักฝ่ายแห่งความคับแค้น และไม่เป็นไปเพื่อพระนิพพาน.

แต่เมื่อใดที่อริยสาวกตั้งใจฟังธรรมด้วยความใส่ใจ รับฟังอย่างเปิดใจ ตั้งจิตทั้งหมดจดจ่อ ยื่นโสตประสาทไปโดยพร้อมเพรียง (receptive, attentive, focusing his entire awareness, lending ear) ในขณะนั้น นิวรณ์ทั้ง 5 ประการย่อมไม่มีอยู่ และโพชฌงค์ 7 ประการย่อมเจริญบริบูรณ์.

โพชฌงค์ 7 ประการ ที่เจริญบริบูรณ์ในขณะนั้น ได้แก่ สติสัมโพชฌงค์ (สติ), ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ (การวิจัยธรรม), วิริยสัมโพชฌงค์ (ความเพียร), ปีติสัมโพชฌงค์ (ความอิ่มใจ), ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ (ความสงบกายใจ), สมาธิสัมโพชฌงค์ (สมาธิ) และอุเบกขาสัมโพชฌงค์ (ความวางใจเป็นกลาง). พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงความสำคัญของการตั้งใจฟังธรรม ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการขจัดนิวรณ์และส่งเสริมการเจริญของโพชฌงค์ อันเป็นหนทางสู่การบรรลุธรรม.