โอฆาทิสูตร

โอฆาทิสูตร (Samyutta Nikaya, SN 1.1) หรือ "โอฆตรณสูตร: ข้ามห้วงน้ำ" เป็นพระสูตรเริ่มต้นในสังยุตตนิกาย ซึ่งนำเสนอคำสอนหลักของพระพุทธเจ้าเกี่ยวกับการพ้นจากทุกข์ด้วยภาษาที่สั้นและลึกซึ้ง

พระสูตรนี้กล่าวถึงการสนทนาระหว่างเทวดาตนหนึ่งกับพระพุทธเจ้า เทวดาได้ทูลถามพระพุทธองค์ว่าทรงข้ามห้วงน้ำ (โอฆะ) มาได้อย่างไร ซึ่ง "โอฆะ" ในทางพระพุทธศาสนาหมายถึงกิเลสเครื่องกั้น เครื่องพัวพัน หรือเครื่องฉุดรั้งสัตว์โลกไว้ในวัฏสงสาร

พระพุทธองค์ได้ตรัสตอบด้วยปริศนาธรรมว่า "เราข้ามห้วงน้ำมาได้โดยไม่ถลำไปข้างหน้าและไม่หยุดอยู่กับที่" เมื่อเทวดาทูลถามให้ทรงอธิบายเพิ่มเติม พระองค์จึงตรัสว่า "เมื่อเราถลำไปข้างหน้า เราก็ถูกพัดพาไป เมื่อเราหยุดอยู่กับที่ เราก็จมลง ด้วยเหตุนี้ เราจึงข้ามห้วงน้ำมาได้โดยไม่ถลำไปข้างหน้าและไม่หยุดอยู่กับที่"

คำตอบนี้สื่อถึงมัชฌิมาปฏิปทา หรือทางสายกลาง ในการปฏิบัติธรรม การ "ถลำไปข้างหน้า" อาจหมายถึงการเร่งเร้าหรือยึดติดกับการปฏิบัติที่มากเกินไปจนเกิดความฟุ้งซ่าน หรือการแสวงหาสิ่งภายนอกอย่างไม่หยุดหย่อน ซึ่งนำไปสู่การถูกกิเลสตัณหาพัดพาไป ส่วนการ "หยุดอยู่กับที่" หมายถึงการปล่อยปละละเลย ความเกียจคร้าน หรือความยึดติดในภพต่างๆ ซึ่งทำให้จมดิ่งลงในกองกิเลส

ดังนั้น การข้ามห้วงน้ำโอฆะ ซึ่งประกอบด้วย โยคะ ๔ ได้แก่ กามโยคะ (กามคุณ), ภวโยคะ (ภพ), ทิฏฐิโยคะ (ทิฏฐิ) และอวิชชาโยคะ (อวิชชา) ต้องอาศัยปัญญาในการวางอุเบกขา ไม่ผลักไส ไม่ยึดถือ และไม่จมปลักอยู่ในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เพื่อให้จิตเป็นอิสระ พ้นจากเครื่องร้อยรัดทั้งปวง เทวดาเมื่อได้ฟังดังนั้นก็เข้าใจและแซ่ซ้องสรรเสริญพระพุทธองค์ว่าทรงพ้นจากเครื่องผูกพันทั้งปวงแล้ว.