ปเทสสูตร

ปเทสสูตร (SN 47.26) เป็นพระสูตรหนึ่งในสังยุตตนิกาย ว่าด้วยเรื่องการจำแนกบุคคลผู้เป็น "เสขะ" หรือ "พระเสขะ" ซึ่งหมายถึงผู้ที่ยังต้องศึกษาปฏิบัติอยู่ ยังไม่บรรลุอรหัตตผล.

พระสูตรนี้เริ่มต้นขึ้นเมื่อพระสารีบุตร พระมหาโมคคัลลานะ และพระอนุรุทธะ พำนักอยู่ที่ป่าไม้หนามใกล้กรุงสาเกต. ในช่วงเย็น พระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะได้ออกจากที่หลีกเร้นเข้าไปหาพระอนุรุทธะ เพื่อสนทนาปราศรัยกัน. หลังจากสิ้นสุดการสนทนาแล้ว พระสารีบุตรจึงได้เอ่ยถามพระอนุรุทธะว่า "ท่านอนุรุทธะ ท่านกล่าวถึงผู้เป็นเสขะ ผู้เป็นเสขะ ดังนี้ ผู้เป็นเสขะเป็นอย่างไร?"

พระอนุรุทธะได้ตอบคำถามของพระสารีบุตรว่า "ดูก่อนท่านผู้มีอายุ เพราะการเจริญสติปัฏฐาน ๔ ได้โดยส่วนหนึ่ง จึงเป็นผู้เป็นเสขะ" สติปัฏฐาน ๔ ที่กล่าวถึงนี้ ได้แก่ การที่ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่, พิจารณาเห็นเวทนาในเวทนาอยู่, พิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่, และพิจารณาเห็นธรรมในธรรมอยู่. การพิจารณาเหล่านี้ต้องประกอบด้วยความเพียรเผากิเลส มีสัมปชัญญะ (ความรู้ตัวทั่วพร้อม) มีสติ กำจัดอภิชฌา (ความยินดี) และโทมนัส (ความไม่ยินดี) ในโลกเสียได้.

ดังนั้น โดยสรุปแล้ว ปเทสสูตรนี้ชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่ชื่อว่า "เสขะ" คือผู้ที่ยังอยู่ในระหว่างการฝึกฝนอบรมตนเอง ได้เจริญสติปัฏฐานทั้ง ๔ ประการนี้แล้วในบางส่วน แต่ยังไม่ถึงขั้นสมบูรณ์ คือยังไม่เป็นพระอรหันต์. การเจริญสติปัฏฐาน ๔ ด้วยความเพียร สัมปชัญญะ และสติ เพื่อละกิเลสทั้งปวง จึงเป็นหนทางสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการบรรลุธรรมอันยิ่งขึ้นไป.